Klęska żywiołowa a dopłaty i zobowiązania wobec ARiMR

Klęska żywiołowa w gospodarstwie rolnym nie kończy automatycznie sprawy o dopłaty, płatności obszarowe, ekoschematy, ONW, działania rolno-środowiskowo-klimatyczne czy zobowiązania inwestycyjne. Dla ARiMR kluczowe jest nie tylko to, że doszło do powodzi, gradu, suszy, pożaru albo huraganu, lecz także to, czy zdarzenie rzeczywiście uniemożliwiło wykonanie konkretnego obowiązku.

W praktyce rolnik powinien działać dwutorowo: zabezpieczyć dowody szkody oraz zgłosić sprawę w taki sposób, aby Agencja mogła ocenić, czy zachodzi siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności. Nie warto zakładać, że ARiMR sama uwzględni zdarzenie tylko dlatego, że klęska była znana lokalnie albo opisywana w mediach.

Kiedy temat dotyczy płatności ARiMR?

Sprawa dotyczy płatności ARiMR wtedy, gdy zdarzenie losowe wpływa na warunki przyznania pomocy, utrzymanie zobowiązania, termin złożenia dokumentu, stan upraw, obsadę zwierząt, realizację inwestycji albo obowiązek zachowania określonego sposobu użytkowania gruntów. Najczęściej chodzi o sytuacje, w których rolnik z powodu zdarzenia nadzwyczajnego nie może zrobić tego, do czego zobowiązał się we wniosku, decyzji, umowie albo przepisach programu.

Przykładowo problem może powstać, gdy powódź zniszczy uprawy objęte płatnością, gradobicie uniemożliwi utrzymanie deklarowanej rośliny, pożar zniszczy budynek lub maszyny potrzebne do realizacji inwestycji, a choroba zwierząt albo zdarzenie weterynaryjne zaburzy spełnienie wymogów dobrostanu. W takich przypadkach nie wystarczy samo stwierdzenie szkody. Trzeba powiązać ją z konkretnym obowiązkiem wobec ARiMR.

Klęska żywiołowa może mieć znaczenie między innymi przy:

• płatnościach bezpośrednich i ekoschematach,
• płatnościach obszarowych z II filaru WPR, w tym ONW, rolnictwie ekologicznym i zobowiązaniach rolno-środowiskowo-klimatycznych,
• programach inwestycyjnych, w których rolnik ma wykonać operację, utrzymać trwałość inwestycji albo osiągnąć określone parametry,
• sprawach, w których ARiMR prowadzi kontrolę, wzywa do wyjaśnień albo rozważa pomniejszenie płatności, sankcję administracyjną lub zwrot pomocy.

Nie należy natomiast mieszać tego tematu z pytaniem, kto ma prawo do dopłat przy sporze właściciela i dzierżawcy. Ten problem jest odrębny i szerzej omawia artykuł dopłaty arimr właściciel czy dzierżawca. W sprawach klęski żywiołowej najważniejsze jest to, kto jest beneficjentem, jakie zobowiązanie przyjął i jaki obowiązek nie został wykonany z powodu zdarzenia nadzwyczajnego.

Warunki, dokumenty i terminy

W sprawach ARiMR siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności są oceniane na podstawie konkretnego stanu faktycznego i dowodów. Co do zasady chodzi o zdarzenie nadzwyczajne, nieprzewidywalne, niezależne od rolnika, którego skutków nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności. Poważna klęska żywiołowa powodująca duże szkody w gospodarstwie może spełniać te warunki, ale Agencja musi zobaczyć, jak zdarzenie przełożyło się na dane zobowiązanie.

Rolnik powinien złożyć do ARiMR pismo o uznanie działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. W praktyce kieruje się je do właściwego biura powiatowego ARiMR albo składa przez dostępny kanał wskazany w danej sprawie. Jeżeli sprawa dotyczy programu inwestycyjnego, naboru prowadzonego przez inny oddział albo korespondencji w systemie teleinformatycznym Agencji, trzeba sprawdzić pouczenia w umowie, decyzji, wezwaniu lub regulaminie naboru.

Najczęściej wskazywany termin to 15 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent albo osoba przez niego upoważniona ma możliwość dokonania zgłoszenia. To ważne rozróżnienie: termin nie zawsze biegnie od samego dnia powodzi, pożaru czy gradu. Jeżeli rolnik z obiektywnych powodów nie miał dostępu do gospodarstwa, dokumentów albo łączności, powinien opisać to w zgłoszeniu i udowodnić, kiedy realnie mógł podjąć działanie.

Pismo do ARiMR powinno zawierać co najmniej:

• dane rolnika, numer producenta i oznaczenie sprawy, jeżeli ARiMR już ją prowadzi,
• opis zdarzenia, datę lub okres jego wystąpienia oraz miejsce szkody,
• wskazanie, jak zdarzenie wpłynęło na konkretną płatność, uprawę, inwestycję, zwierzęta albo zobowiązanie,
• żądanie uznania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności,
• wykaz załączników, datę i czytelny podpis.

Dowodem może być wszystko, co pomaga wyjaśnić sprawę i nie jest sprzeczne z prawem. W praktyce szczególne znaczenie mają protokoły oszacowania szkód, dokumentacja fotograficzna, korespondencja z organami, decyzje lub zaświadczenia, notatki służb, dokumenty weterynaryjne, faktury za usuwanie szkód, ekspertyzy, oświadczenia świadków oraz dokumenty potwierdzające brak możliwości terminowego działania.

Najczęstsze błędy rolników

Najczęstszym błędem jest zbyt późne zgłoszenie sprawy. Rolnicy często czekają na protokół komisji, decyzję ubezpieczyciela albo zakończenie prac porządkowych, a tymczasem do ARiMR można złożyć zgłoszenie z dostępnymi dowodami i później je uzupełnić. Ważne, aby nie stracić możliwości wykazania, że Agencja została poinformowana niezwłocznie.

Drugim błędem jest ogólnikowy opis szkody. Samo zdanie, że gospodarstwo ucierpiało w wyniku powodzi, zwykle nie wystarczy. Trzeba napisać, które działki, uprawy, budynki, zwierzęta albo elementy inwestycji zostały dotknięte zdarzeniem oraz jaki warunek programu stał się niemożliwy do wykonania.

Trzecim błędem jest brak dowodów z okresu bezpośrednio po zdarzeniu. Zdjęcia wykonane dopiero po kilku tygodniach mogą nie pokazywać skali szkody. Dlatego warto dokumentować stan gospodarstwa od razu: datowane zdjęcia, nagrania, mapki działek, zgłoszenia do gminy i potwierdzenia interwencji służb mają duże znaczenie w późniejszym postępowaniu.

Czwarty błąd polega na myleniu siły wyższej z trudną sytuacją ekonomiczną. Spadek cen, brak pracowników, opóźnienie kontrahenta albo zwykłe trudności organizacyjne nie zawsze będą siłą wyższą. Inaczej ocenia się natomiast poważne, zewnętrzne i nieprzewidywalne zdarzenie, które realnie zniszczyło uprawę, infrastrukturę albo możliwość wykonania zobowiązania.

Piąty błąd pojawia się przy zmianach w gospodarstwie. Gdy obok szkody występuje sprzedaż gruntu, zakończenie dzierżawy, przejęcie gospodarstwa albo śmierć beneficjenta, trzeba rozdzielić kilka problemów prawnych. Szerzej takie sytuacje omawiają teksty: zmiana właściciela gruntu a dzierżawa, śmierć rolnika a dopłaty z arimr oraz dopłaty po przejęciu gospodarstwa.

Kontrola, decyzja albo wezwanie ARiMR

Jeżeli ARiMR prowadzi kontrolę, wysłała wezwanie do wyjaśnień albo wskazuje nieprawidłowości, rolnik nie powinien ograniczać się do ogólnego powołania na klęskę żywiołową. Trzeba odpowiedzieć na konkretne zarzuty Agencji i do każdego z nich przypisać dowody.

W odpowiedzi na wezwanie warto uporządkować sprawę chronologicznie. Najpierw należy opisać stan przed zdarzeniem, potem samo zdarzenie, następnie skutki w gospodarstwie, a na końcu działania rolnika po szkodzie. Taki układ ułatwia wykazanie, że rolnik działał starannie i że problem nie wynikał z zaniedbania.

Jeżeli kontrola dotyczy działek, istotne mogą być mapy, numery działek ewidencyjnych, oznaczenia upraw z wniosku oraz zdjęcia geotagowane. Jeżeli chodzi o zwierzęta, znaczenie mogą mieć wpisy w rejestrach, dokumenty weterynaryjne i potwierdzenia zgłoszeń. Przy inwestycjach ważne są umowy, faktury, harmonogram, korespondencja z wykonawcą i dowody, że szkoda uniemożliwiła terminowe wykonanie operacji.

Decyzja ARiMR powinna być czytana razem z uzasadnieniem i pouczeniem. To w uzasadnieniu widać, czy Agencja zakwestionowała sam fakt wystąpienia zdarzenia, brak związku ze zobowiązaniem, spóźnienie zgłoszenia, niewystarczające dowody, czy też inną przesłankę programu. Od tego zależy treść dalszego pisma.

Odwołanie, korekta albo zwrot środków

Jeżeli ARiMR wyda decyzję niekorzystną dla rolnika, trzeba sprawdzić pouczenie o środku zaskarżenia. W sprawach administracyjnych zasadą jest możliwość wniesienia odwołania w terminie wskazanym w decyzji, często 14 dni od doręczenia, chyba że przepisy szczególne albo tryb danej sprawy przewidują inne rozwiązanie. Termin należy liczyć ostrożnie i nie odkładać przygotowania pisma na ostatni dzień.

Odwołanie powinno wskazywać, z czym rolnik się nie zgadza. Może chodzić o błędne uznanie, że nie było siły wyższej, pominięcie części dowodów, niewłaściwą ocenę terminu zgłoszenia, brak uwzględnienia realnych skutków klęski albo nieprawidłowe zastosowanie sankcji. Dobrze przygotowane odwołanie nie tylko opisuje emocje po szkodzie, lecz wskazuje konkretne ustalenia decyzji, które wymagają zmiany.

W niektórych sytuacjach właściwym działaniem nie będzie odwołanie, lecz korekta wniosku, uzupełnienie dokumentów, odpowiedź na wezwanie, wniosek o zmianę terminu, wyjaśnienia do kontroli albo wniosek o uznanie siły wyższej. Wybór zależy od etapu sprawy. Inaczej działa się przed wydaniem decyzji, inaczej po doręczeniu decyzji, a jeszcze inaczej wtedy, gdy ARiMR żąda zwrotu już wypłaconych środków.

Przy żądaniu zwrotu pomocy trzeba ustalić, czy Agencja domaga się całej kwoty, części płatności, odsetek, sankcji administracyjnej czy korekty konkretnego zobowiązania. Uznanie siły wyższej może w określonych przypadkach ograniczyć negatywne skutki, ale nie zastępuje spełnienia wszystkich warunków pomocy, jeżeli przepisy programu wymagają ich bezwzględnie. Dlatego podstawowe pytanie brzmi: czy klęska zniosła możliwość wykonania obowiązku, czy tylko utrudniła jego wykonanie.

Rolnik powinien zachować całą korespondencję z ARiMR, potwierdzenia odbioru, kopie wniosków i załączników. W razie sporu to dokumenty pokażą, kiedy zgłoszono zdarzenie, jakie dowody przedstawiono i czy Agencja miała podstawy do uznania albo odmowy uznania siły wyższej.

FAQ

Czy każda klęska żywiołowa oznacza automatyczne zachowanie dopłat?

Nie. Klęska żywiołowa może uzasadniać powołanie się na siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności, ale ARiMR ocenia konkretną sprawę, dowody i związek zdarzenia z niespełnieniem obowiązku. Sama informacja o powodzi, suszy albo gradzie nie zastępuje zgłoszenia i dokumentów.

Gdzie złożyć zgłoszenie siły wyższej do ARiMR?

Najczęściej zgłoszenie składa się do właściwego biura powiatowego ARiMR. Jeżeli sprawa dotyczy konkretnego programu, decyzji, umowy albo systemu teleinformatycznego Agencji, trzeba sprawdzić pouczenia i wymogi wskazane w dokumentach tej sprawy.

Jaki jest termin zgłoszenia klęski żywiołowej do ARiMR?

W praktyce przyjmuje się termin 15 dni roboczych od dnia, w którym rolnik albo osoba przez niego upoważniona ma możliwość dokonania zgłoszenia. Mimo tego najlepiej zgłosić sprawę niezwłocznie, a brakujące dokumenty uzupełnić później.

Czy można dosłać dowody po pierwszym zgłoszeniu?

Tak, często jest to praktyczne rozwiązanie. Pierwsze zgłoszenie powinno zabezpieczyć termin i opisać zdarzenie, a protokoły, ekspertyzy lub decyzje ubezpieczyciela można dosłać po ich otrzymaniu. W piśmie warto zapowiedzieć, jakie dokumenty będą uzupełnione.

Co zrobić, gdy ARiMR wzywa do wyjaśnień po kontroli?

Trzeba odpowiedzieć w terminie wskazanym w wezwaniu, odnieść się do konkretnych zarzutów i dołączyć dowody. Odpowiedź powinna pokazywać, że nieprawidłowość wynikała z nadzwyczajnego zdarzenia, a rolnik działał z należytą starannością.

Czy susza może być siłą wyższą?

Może, ale nie w każdej sytuacji. Znaczenie ma skala zjawiska, wpływ na gospodarstwo, dokumenty potwierdzające szkodę oraz to, czy susza uniemożliwiła spełnienie konkretnego wymogu. Warto zebrać dokumenty urzędowe, protokoły szkód i własną dokumentację fotograficzną.

Czy uznanie siły wyższej zwalnia ze zwrotu wszystkich środków?

Nie zawsze. Uznanie siły wyższej może chronić przed określonymi konsekwencjami, ale zakres ochrony zależy od programu, rodzaju zobowiązania i przyczyny zwrotu. Dlatego trzeba osobno przeanalizować decyzję, umowę, warunki pomocy i dowody szkody.

Podsumowanie

W sprawach ARiMR po klęsce żywiołowej najważniejsze są szybkie zgłoszenie, dobrze opisany związek przyczynowy i konkretne dowody. Rolnik powinien wykazać, że zdarzenie było nadzwyczajne, niezależne od niego i realnie uniemożliwiło wykonanie obowiązku związanego z płatnością lub zobowiązaniem.

Jeżeli sprawa jest już na etapie wezwania, kontroli, decyzji albo żądania zwrotu, nie warto ograniczać się do krótkiego wyjaśnienia. Trzeba sprawdzić termin, przeanalizować pouczenie i przygotować pismo odpowiadające na argumenty ARiMR.

Źródła

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania, zarządzania i monitorowania wspólnej polityki rolnej.
• Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027.
• Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 75 § 1 dotyczący dowodów w postępowaniu administracyjnym.
• Informacje ARiMR dotyczące siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności oraz wniosku o uznanie siły wyższej.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.