Emerytura rolnicza po 2022 r. a dalsza praca w gospodarstwie

Najczęstszy problem powstaje wtedy, gdy emeryt pamięta wcześniejsze zasady albo otrzymuje pismo odwołujące się do zaprzestania działalności rolniczej. Po zmianie przepisów trzeba oddzielić trzy kwestie: prawo do samej emerytury, wysokość wypłacanego świadczenia oraz zasady dotyczące rent rolniczych. Sam fakt, że emeryt nadal pracuje w gospodarstwie, nie stanowi obecnie podstawy do obniżenia jego emerytury rolniczej.

Co zmieniło się przy emeryturze rolniczej po 2022 r.?

Do 14 czerwca 2022 r. wypłata części uzupełniającej emerytury rolniczej była powiązana z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej. W praktyce rolnik, który chciał otrzymywać pełne świadczenie, musiał zwykle wykazać, że nie prowadzi już gospodarstwa, na przykład przez przeniesienie własności i posiadania albo zawarcie odpowiedniej umowy dzierżawy.

Od 15 czerwca 2022 r. zasada ta nie dotyczy emerytury rolniczej. Z art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników usunięto emeryturę, pozostawiając regulację odnoszącą się do rent. Oznacza to, że emeryt może nadal być właścicielem lub współwłaścicielem gospodarstwa, podejmować decyzje produkcyjne i faktycznie pracować w gospodarstwie, a KRUS powinien wypłacać emeryturę w pełnej wysokości.

Nie należy więc utożsamiać własności ziemi z przeszkodą do pobierania pełnej emerytury. Szerzej problem relacji między świadczeniem a gruntem omawia materiał emerytura krus a posiadanie ziemi.

Zmiana objęła także osoby, które przed 15 czerwca 2022 r. miały zawieszoną część uzupełniającą z powodu prowadzenia gospodarstwa. KRUS zapowiadał podjęcie wypłaty tej części z urzędu. Jeżeli jednak w konkretnej sprawie świadczenie nadal jest pomniejszone, trzeba sprawdzić okres, podstawę prawną i treść decyzji, zamiast zakładać, że każde obniżenie wynika z dawnych przepisów.

Kiedy dalsza praca w gospodarstwie ma znaczenie dla KRUS?

Przy prawidłowo przyznanej emeryturze rolniczej dalsza działalność rolnicza nie uzasadnia zawieszenia ani zmniejszenia świadczenia. Dotyczy to zarówno osobistej pracy, jak i osiągania przychodów z gospodarstwa. Art. 34 ust. 2 ustawy wprost nakazuje nie uwzględniać dochodów z działalności rolniczej przy stosowaniu zasad zawieszania lub zmniejszania świadczeń.

Dalsza praca może jednak mieć znaczenie w postępowaniu KRUS, gdy spór dotyczy innego zagadnienia niż wysokość emerytury z powodu prowadzenia gospodarstwa. Najczęściej chodzi o:

• rodzaj świadczenia – zasady z 2022 r. dla emerytur nie zostały w takim samym zakresie rozciągnięte na rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy ani na rentę rodzinną,
• okres objęty decyzją – inaczej ocenia się wypłatę należną przed 15 czerwca 2022 r., a inaczej świadczenie za okres po tej dacie,
• zbieg świadczeń – prawo do świadczeń z różnych systemów może wymagać ustalenia, które świadczenie podlega wypłacie i na jakich zasadach,
• prawidłowość pierwotnego przyznania emerytury – KRUS może badać wiek, wymagany okres ubezpieczenia oraz okresy zaliczane do stażu,
• nienależnie pobrane świadczenie – jeżeli wypłata została oparta na nieprawdziwych danych lub świadczeniobiorca nie poinformował o okoliczności mającej rzeczywisty wpływ na prawo do świadczenia.

Wątpliwości związane z okresami ubezpieczenia poza rolnictwem oraz prawem do świadczeń z dwóch systemów omawia odrębny artykuł o relacji zus i krus. Sam zbieg okresów albo świadczeń nie oznacza jednak, że KRUS może obniżyć emeryturę tylko dlatego, że emeryt nadal pracuje na roli.

Część uzupełniająca, zawieszenie i ograniczenie świadczenia

Emerytura rolnicza składa się z części składkowej i części uzupełniającej. Po zmianie przepisów z 2022 r. prowadzenie działalności rolniczej nie powoduje zawieszenia części uzupełniającej emerytury. To zasadnicza różnica w porównaniu z rentami rolniczymi, przy których ustawa nadal przewiduje możliwość zawieszenia określonej części świadczenia w związku z prowadzeniem gospodarstwa.

Jeżeli decyzja KRUS mówi o zawieszeniu części uzupełniającej, pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie nagłówka i podstawy prawnej decyzji. Użycie słowa renta zamiast emerytura nie jest drobną różnicą językową, lecz może całkowicie zmieniać ocenę prawną.

Trzeba też odróżnić ograniczenie świadczenia od zwykłej zmiany kwoty netto. Potrącenie zaliczki na podatek, składki zdrowotnej, egzekucji albo rozliczenie nadpłaty może obniżyć kwotę przelewu, ale nie oznacza zawieszenia części uzupełniającej z powodu pracy w gospodarstwie.

Jakie dokumenty i oświadczenia może badać KRUS?

Zakres dokumentów zależy od etapu sprawy. Przy ustalaniu prawa do emerytury KRUS może badać przede wszystkim wiek, przebieg ubezpieczenia i okresy zaliczane do stażu. Obowiązujące formularze obejmują między innymi wniosek KRUS SR-20 oraz kwestionariusz KRUS SR-21, a przy większej liczbie okresów także uzupełnienie SR-21A. Jeżeli brakuje dokumentów potwierdzających dawne okresy pracy lub ubezpieczenia, znaczenie mogą mieć dodatkowe oświadczenia i zeznania świadków.

W sporze o wysokość już wypłacanej emerytury warto zgromadzić:

Dokumenty dotyczące sprzedaży lub dzierżawy gospodarstwa nie są obecnie warunkiem wypłaty pełnej emerytury rolniczej. Mogą jednak nadal występować w aktach starszej sprawy, być istotne dla rozliczenia okresu sprzed 15 czerwca 2022 r. albo dotyczyć renty. Dlatego nie należy ich automatycznie pomijać, ale też nie wolno przyjmować, że brak dzierżawy uzasadnia obniżenie współczesnej emerytury.

Odwołanie od decyzji KRUS

Od decyzji KRUS dotyczącej prawa do emerytury albo wysokości jej wypłaty przysługuje odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych. Co do zasady trzeba je wnieść w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie kieruje się do właściwego Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, ale składa za pośrednictwem jednostki KRUS, która wydała decyzję.

W odwołaniu warto:

• wskazać datę i numer zaskarżonej decyzji,
• napisać, czy decyzja jest zaskarżana w całości, czy w części,
• zażądać zmiany decyzji i wypłaty emerytury w prawidłowej wysokości za wskazany okres,
• wyjaśnić, że po 15 czerwca 2022 r. prowadzenie działalności rolniczej nie uzasadnia zawieszenia części uzupełniającej emerytury,
• dołączyć dokumenty potwierdzające rodzaj świadczenia, okres obniżenia i sposób obliczenia wypłaty,
• podpisać pismo i zachować dowód jego złożenia lub nadania.

Jeżeli nie jest jasne, dlaczego KRUS wypłacił niższą kwotę, można równocześnie zażądać szczegółowego wyliczenia. Nie należy jednak czekać z odwołaniem na odpowiedź urzędu, jeżeli miesięczny termin już biegnie. Pismo zatytułowane prośba o wyjaśnienie nie zawsze zabezpieczy termin procesowy. Dla bezpieczeństwa trzeba wyraźnie wskazać, że jest to odwołanie od konkretnej decyzji.

Sąd oceni sprawę na podstawie decyzji, akt KRUS, przepisów obowiązujących w spornym okresie i przedstawionych dowodów. Wynik zależy zwłaszcza od tego, czy świadczenie jest emeryturą, czy rentą, jakiego okresu dotyczy pomniejszenie oraz jaka podstawa prawna została zastosowana.

FAQ

Czy emeryt KRUS może nadal prowadzić gospodarstwo?

Tak. Od 15 czerwca 2022 r. prowadzenie działalności rolniczej nie obniża emerytury rolniczej. Emeryt może nadal pracować w gospodarstwie i otrzymywać świadczenie w pełnej wysokości.

Czy trzeba przepisać ziemię na dzieci albo oddać ją w dzierżawę?

Nie, jeżeli chodzi o pełną wypłatę emerytury rolniczej za okres po zmianie przepisów. Przeniesienie własności lub dzierżawa mogą być podejmowane z innych przyczyn, ale nie są warunkiem zachowania części uzupełniającej emerytury.

Czy dochód ze sprzedaży płodów rolnych zmniejsza emeryturę?

Nie. Dochodów z działalności rolniczej nie bierze się pod uwagę przy zawieszaniu lub zmniejszaniu świadczenia, a KRUS wskazuje, że emerytury rolnicze nie podlegają zmniejszeniu ani zawieszeniu z powodu wysokości dodatkowych przychodów.

Czy te same zasady dotyczą renty rolniczej?

Nie. Przy rencie rolniczej z tytułu niezdolności do pracy oraz w określonych przypadkach renty rodzinnej prowadzenie działalności rolniczej może wpływać na część uzupełniającą. Trzeba sprawdzić rodzaj świadczenia i wyjątki przewidziane w art. 28 ustawy.

Co zrobić, gdy KRUS nadal wymaga dzierżawy gospodarstwa?

Należy poprosić o wskazanie podstawy prawnej i sprawdzić, czy pismo dotyczy emerytury, renty albo rozliczenia okresu sprzed 15 czerwca 2022 r. Jeżeli KRUS wyda decyzję ograniczającą emeryturę z powodu dalszego prowadzenia gospodarstwa, można wnieść odwołanie.

Ile czasu jest na odwołanie od decyzji KRUS?

Co do zasady miesiąc od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem jednostki KRUS, która wydała decyzję, do właściwego Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

Czy złożenie wniosku o wyjaśnienie zatrzymuje termin odwołania?

Nie należy tego zakładać. Jeżeli termin biegnie, najbezpieczniej wnieść odwołanie od decyzji i niezależnie zażądać szczegółowego wyliczenia. Sama prośba o wyjaśnienie może nie zostać potraktowana jako środek zaskarżenia.

Czy prawo do emerytury z ZUS wpływa na wypłatę z KRUS?

Może wpływać na zasady zbiegu świadczeń, zależnie od daty urodzenia, przebiegu ubezpieczenia i podstawy przyznania świadczeń. Jest to jednak odrębny problem od dalszego prowadzenia gospodarstwa i wymaga analizy obu decyzji.

Podsumowanie

Po 15 czerwca 2022 r. emerytura rolnicza nie może być ograniczana tylko dlatego, że emeryt nadal posiada ziemię, prowadzi gospodarstwo lub osiąga z niego dochody. Jeżeli wypłata jest niższa, trzeba ustalić dokładny rodzaj świadczenia, sporny okres i rzeczywistą podstawę potrącenia. Przy niekorzystnej decyzji najważniejsze jest zachowanie miesięcznego terminu odwołania i przedstawienie dokumentów pokazujących, że sprawa dotyczy emerytury, a nie renty.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 1770, w szczególności art. 26, art. 28, art. 34 i art. 36.
• Ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Dz.U. z 2022 r. poz. 1155.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, przepisy o postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
• Materiały informacyjne Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego dotyczące emerytury rolniczej, dodatkowego przychodu oraz odwołań od decyzji.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.