Dopłaty a współwłasność gruntu rolnego – zgoda współwłaścicieli i ryzyka

Przy wspólnym gruncie rolnym trzeba rozdzielić trzy kwestie: własność, posiadanie oraz faktyczne wykonywanie działalności rolniczej. Właściciel może nie użytkować ziemi, a rolnik może posiadać ją zależnie, na przykład na podstawie dzierżawy. Z punktu widzenia dopłat istotne jest więc nie tylko to, kto widnieje w księdze wieczystej, lecz także kto ma tytuł prawny do korzystania z gruntu, włada nim w wymaganym okresie i ponosi ryzyko związane z produkcją.

Współwłasność sama w sobie nie oznacza, że każdy współwłaściciel może odrębnie zgłosić cały grunt. Jeżeli kilka osób współposiada ten sam obszar, wsparcie przysługuje jednemu z nich po uzyskaniu pisemnej zgody pozostałych współposiadaczy. Jeżeli natomiast współwłaściciele faktycznie podzielili grunt do używania i każdy samodzielnie włada wyraźnie określoną częścią, ARiMR ocenia dokumenty i stan faktyczny odnoszący się do każdej zgłoszonej powierzchni.

Kto może pobierać dopłaty do współwłasnego gruntu?

Problem współwłasności pojawia się najczęściej wtedy, gdy grunt należy do rodzeństwa, małżonków, spadkobierców albo kilku osób, które nabyły nieruchomość wspólnie. Może też powstać po darowiźnie, sprzedaży udziału, dziale spadku lub nieformalnym przekazaniu prowadzenia gospodarstwa jednej osobie.

Własność nie jest tym samym co posiadanie

Zgodnie z ustawą o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu, pomoc przysługuje do gruntu znajdującego się w dniu 31 maja danego roku w posiadaniu wnioskodawcy na podstawie tytułu prawnego. Gdy występuje jednocześnie posiadacz samoistny i posiadacz zależny, pierwszeństwo ma co do zasady posiadacz zależny, czyli na przykład dzierżawca faktycznie korzystający z ziemi.

Dlatego pytanie dopłaty arimr właściciel czy dzierżawca rozstrzyga się przede wszystkim przez ustalenie, kto legalnie i faktycznie użytkuje grunt. Współwłaściciel, który nie prowadzi upraw, nie wykonuje zabiegów i nie decyduje o sposobie wykorzystania ziemi, nie powinien zgłaszać całej nieruchomości tylko dlatego, że posiada udział.

Kiedy potrzebna jest zgoda pozostałych osób?

Pisemna zgoda jest wymagana, gdy grunt jest przedmiotem współposiadania przez okres, w którym posiadanie stanowi warunek przyznania danej pomocy. Zgoda powinna wskazywać co najmniej wnioskodawcę, osoby wyrażające zgodę, działki ewidencyjne lub rolnicze, rok kampanii oraz rodzaj płatności, których dotyczy. Każda osoba powinna podpisać dokument czytelnie, a przy podpisie warto podać datę.

Ustawowy wyjątek dotyczy współposiadacza będącego małżonkiem wnioskodawcy. Brak obowiązku uzyskania jego zgody nie oznacza jednak, że ARiMR nie może badać sposobu użytkowania gruntu, tytułu prawnego ani ewentualnego nakładania się deklaracji.

Kiedy sama zgoda może nie wystarczyć?

Zgoda współposiadaczy nie zastępuje tytułu prawnego ani dowodów faktycznego prowadzenia gospodarstwa. Jeżeli wnioskodawca nie wykonuje prac, nie ponosi kosztów produkcji i nie dysponuje plonem, ARiMR może zakwestionować jego uprawnienie. Podobnie będzie, gdy drugi współwłaściciel zgłosi ten sam obszar albo przedstawi dokumenty wskazujące, że to on wyłącznie włada gruntem.

Jeżeli trudność wynika z przejścia własności w trakcie dzierżawy, szerszy kontekst opisuje artykuł o zmianie właściciela gruntu, dzierżawie i dopłatach. W tym miejscu najważniejsze jest ustalenie, kto miał tytuł prawny i posiadanie konkretnej powierzchni w dacie wymaganej dla danej płatności.

Zgody, dowody posiadania i terminy dla współwłaścicieli

Najbezpieczniej przygotować sprawę przed złożeniem wniosku, a nie dopiero po wezwaniu ARiMR. Kolejność działań powinna być następująca.

Krok 1: ustal, kto faktycznie posiada i użytkuje każdą działkę

Sprawdź księgę wieczystą, wypis z ewidencji gruntów, umowy dzierżawy, użyczenia, porozumienia rodzinne, postanowienia spadkowe i dokumenty dotyczące podziału do korzystania. Następnie porównaj je z rzeczywistością: kto sieje, nawozi, wykonuje zabiegi, zleca usługi, kupuje materiał siewny, ubezpiecza uprawę i zbiera plon.

Jeżeli gospodarstwo zostało niedawno nabyte, odziedziczone albo przekazane, trzeba dodatkowo sprawdzić zasady dotyczące dopłat po przejęciu gospodarstwa. Sam fakt podpisania umowy pod koniec kampanii nie zawsze wystarczy, jeżeli w wymaganej dacie grunt pozostawał w posiadaniu innej osoby.

Krok 2: przygotuj zgodę albo dokument wyłącznego korzystania

Jeżeli występuje współposiadanie, przygotuj odrębną pisemną zgodę dla wnioskodawcy. Nie ograniczaj się do zdania „zgadzam się na dopłaty”. Dokument powinien pozwalać jednoznacznie ustalić, jakiego gruntu, roku i wniosku dotyczy. Przy większej liczbie działek można dołączyć tabelę z numerami działek ewidencyjnych, obrębami i powierzchniami.

Jeżeli jeden współwłaściciel ma korzystać z gruntu wyłącznie, warto zawrzeć pisemne porozumienie o podziale nieruchomości do korzystania, umowę dzierżawy udziałów albo inną umowę odpowiadającą rzeczywistym ustaleniom. Dokument nie może być pozorny ani sprzeczny z tym, co faktycznie dzieje się na polu.

Krok 3: złóż wniosek i zachowaj potwierdzenia

Wnioski obszarowe składa się elektronicznie w systemie eWniosekPlus. Trzeba sprawdzić granice deklarowanych działek rolnych, powierzchnie, uprawy oraz wybrane płatności. Po wysłaniu wniosku należy zachować urzędowe potwierdzenie i kopię wersji złożonej w systemie.

Ustawa przewiduje co do zasady składanie wniosków od 15 marca do 15 maja. Złożenie po terminie jest możliwe jeszcze przez 25 dni, ale powoduje zmniejszenie pomocy o 1% za każdy dzień roboczy opóźnienia. Zmiany wniosku składa się zasadniczo do 31 maja, a późniejsze zwiększenie deklaracji może również skutkować redukcją. W danym roku minister może wydłużyć te terminy, dlatego zawsze trzeba sprawdzić komunikat dotyczący konkretnej kampanii.

Błędy przy deklarowaniu działki będącej we współwłasności

Najczęstszym błędem jest założenie, że dopłaty „należą się właścicielowi”. Tymczasem wsparcie jest powiązane z posiadaniem gruntu, działalnością rolniczą i spełnieniem warunków konkretnej płatności. Wpis w księdze wieczystej jest ważnym dowodem, ale nie kończy oceny.

• Zgłoszenie całej działki przez dwóch współwłaścicieli. Powstaje nakładanie się deklaracji, które ARiMR musi wyjaśnić.
• Zgoda bez wskazania gruntu lub roku. Nie wiadomo, czy dokument dotyczy bieżącej kampanii i wszystkich zgłoszonych powierzchni.
• Brak podpisu jednego ze współposiadaczy. Jeżeli nie zachodzi wyjątek dotyczący małżonka, brak może uniemożliwić przyznanie płatności temu wnioskodawcy.
• Powoływanie się wyłącznie na ustne ustalenia rodzinne. Przy sporze każda osoba może inaczej opisywać sposób korzystania z ziemi.
• Nieaktualna umowa dzierżawy. Umowa wygasła, została wypowiedziana albo nie obejmuje wszystkich zgłaszanych działek.
• Brak reakcji na wezwanie. Nawet prawidłowy stan faktyczny trzeba udokumentować w terminie wyznaczonym przez Agencję.
• Tworzenie dokumentów dopiero po wykryciu konfliktu. Późniejsza umowa nie zawsze udowodni, kto posiadał grunt w wymaganej dacie.

Osobnego uporządkowania wymaga sytuacja, gdy współwłasność powstała po zgonie dotychczasowego rolnika. Procedurę przejęcia sprawy i płatności omawia artykuł śmierć rolnika a dopłaty z arimr. Spadkobiercy nie powinni zakładać, że każdy z nich może niezależnie złożyć wniosek do całej powierzchni.

Spór współwłaścicieli i postępowanie ARiMR

ARiMR może porównać wniosek z ewidencją gruntów, wcześniejszymi deklaracjami, danymi innych rolników, systemem monitorowania obszarów i wynikami kontroli na miejscu. Przy współwłasności szczególne znaczenie mają sprzeczne wnioski dotyczące tej samej powierzchni oraz rozbieżność między dokumentami a rzeczywistym użytkowaniem.

Jak odpowiedzieć na wezwanie w sprawie dopłat do współwłasnego gruntu?

Najpierw trzeba ustalić, czego dokładnie żąda Agencja i jaki termin wyznaczyła. Odpowiedź powinna odnosić się punkt po punkcie do wezwania. W zależności od problemu można dołączyć:

• pisemne zgody współposiadaczy,
• umowę dzierżawy, użyczenia albo porozumienie o podziale do korzystania,
• wypis z rejestru gruntów i dokument własności,
• mapę z zaznaczeniem faktycznie użytkowanych części,
• faktury za materiał siewny, nawozy, środki ochrony roślin lub usługi,
• potwierdzenia sprzedaży plonów, ubezpieczenia upraw albo prowadzenia ewidencji zabiegów,
• oświadczenia osób znających sposób użytkowania, jeżeli są potrzebne jako uzupełnienie innych dowodów.

Nie należy przesyłać wyłącznie dużej liczby przypadkowych dokumentów. Każdy załącznik powinien potwierdzać konkretną okoliczność: tytuł prawny, posiadanie, zgodę współposiadaczy albo faktyczne prowadzenie działalności.

Co zrobić po kontroli na miejscu?

Z kontroli sporządzany jest raport. Jeżeli rolnik nie zgadza się z ustaleniami, może zgłosić umotywowane zastrzeżenia w terminie 14 dni od doręczenia raportu, chyba że zgłosił je bezpośrednio po kontroli w sposób przewidziany w przepisach. Zastrzeżenia powinny wskazywać, które ustalenia są błędne, dlaczego oraz jakie dowody to potwierdzają.

Jak może zakończyć się postępowanie?

Agencja może przyznać płatność w całości, zmniejszyć ją, odmówić jej w odniesieniu do części albo całości powierzchni, a w określonych przypadkach zastosować sankcję administracyjną. Gdy płatność zostaje przyznana w pełnej żądanej wysokości, decyzja może nie być faktycznie doręczana, a rolnik otrzymuje środki na rachunek. Jeżeli chce poznać treść takiej decyzji i rozważyć odwołanie, powinien zażądać jej doręczenia w terminie 14 dni od uznania płatności na rachunku.

Korekta, odwołanie i zwrot dopłat do wspólnej działki

Kiedy można poprawić albo wycofać wniosek?

Zmiany należy wprowadzać w terminach przewidzianych dla kampanii. Ustawa pozwala również na określone zmiany po informacji o nieprawidłowościach wykrytych w kontroli administracyjnej lub systemie monitorowania obszarów, co do zasady do 15 września danego roku. Zakres dopuszczalnej korekty zależy jednak od rodzaju wykrytej nieprawidłowości.

Wniosek można całkowicie lub częściowo wycofać do czasu wydania decyzji, ale wycofanie nie jest skuteczne w części, w której wykryto już nieprawidłowość, ani po poinformowaniu o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu. Nie należy więc traktować wycofania jako sposobu na uniknięcie konsekwencji po ujawnieniu podwójnego zgłoszenia.

Jak wnieść odwołanie?

Od decyzji kierownika biura powiatowego ARiMR przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia, wnoszone za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Zasadniczy termin wynosi 14 dni od doręczenia decyzji. W odwołaniu trzeba wskazać, z jakimi ustaleniami rolnik się nie zgadza, przedstawić własny opis posiadania i użytkowania gruntu oraz powołać konkretne dowody.

Jeżeli pełna płatność została wypłacona bez faktycznego doręczenia decyzji, najpierw należy w ciągu 14 dni od wpływu pieniędzy zażądać doręczenia decyzji, a następnie odwołać się w ciągu 14 dni od jej doręczenia. Odwołanie w sprawie płatności nie wstrzymuje wykonania decyzji.

Kiedy może powstać obowiązek zwrotu środków z tytułu dopłat do współwłasnego gruntu?

Zwrot może zostać zażądany między innymi wtedy, gdy po wypłacie okaże się, że rolnik nie posiadał gruntu na podstawie tytułu prawnego, nie miał wymaganej zgody współposiadaczy, zgłosił powierzchnię użytkowaną przez inną osobę albo otrzymał płatność do powierzchni niekwalifikującej się. Agencja ustala kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków w decyzji.

Po otrzymaniu decyzji trzeba sprawdzić okres, działki, sposób obliczenia kwoty, podstawę prawną oraz pouczenie o odwołaniu i terminie zapłaty. Jeżeli decyzja jest błędna, należy zaskarżyć ją w terminie i przedstawić dowody. Jeżeli obowiązek zwrotu jest zasadny, zwłoka może powodować naliczanie odsetek i dalsze czynności egzekucyjne.

FAQ

Czy każdy współwłaściciel może złożyć wniosek o dopłaty do całej działki?

Nie. Kilka osób nie powinno niezależnie deklarować tej samej powierzchni. Trzeba ustalić, kto posiada i faktycznie użytkuje grunt, a przy współposiadaniu wyznaczyć wnioskodawcę posiadającego pisemną zgodę pozostałych.

Czy zgoda musi być potwierdzona notarialnie?

Ustawa wymaga formy pisemnej, ale nie wprowadza ogólnego obowiązku notarialnego poświadczenia podpisów. Przy konflikcie lub wątpliwościach co do autentyczności podpisu mocniejsza forma może jednak ułatwić dowodzenie.

Czy zgoda może obowiązywać przez kilka lat?

Można sporządzić dokument obejmujący dłuższy okres, ale powinien jasno wskazywać zakres i możliwość odwołania. W praktyce bezpieczniej potwierdzać zgodę dla każdej kampanii, zwłaszcza gdy zmieniają się działki, powierzchnie albo sposób użytkowania.

Czy jeden współwłaściciel może wydzierżawić swój udział rolnikowi?

Może rozporządzać swoim udziałem, ale dzierżawa samego udziału nie zawsze daje dzierżawcy wyłączne prawo do korzystania z oznaczonej części gruntu. Dla dopłat trzeba ustalić rzeczywisty zakres posiadania oraz relacje z pozostałymi współwłaścicielami.

Co zrobić, gdy współwłaściciel odmawia podpisania zgody?

Najpierw trzeba ustalić, czy rzeczywiście występuje współposiadanie. Jeżeli tak, brak zgody może uniemożliwić przyznanie płatności wybranemu współposiadaczowi. Rozwiązaniem może być pisemny podział do korzystania, dzierżawa, zniesienie współwłasności albo sądowe uregulowanie sposobu korzystania, zależnie od stanu faktycznego.

Czy ARiMR może uznać ustną umowę rodzinną?

Ustne ustalenia mogą być elementem stanu faktycznego, ale są trudne do udowodnienia. Ponieważ zgoda współposiadaczy musi być pisemna, a tytuł prawny i posiadanie mogą być kwestionowane, praktycznie należy sporządzić dokument i zebrać dowody użytkowania.

Co się stanie, gdy dwie osoby zgłoszą tę samą powierzchnię?

ARiMR wykryje nakładanie się deklaracji i wezwie strony do wyjaśnień. Płatność zostanie przyznana tylko osobie spełniającej warunki. Druga osoba może otrzymać odmowę, zmniejszenie płatności lub sankcję, zależnie od okoliczności i zakresu nieprawidłowej deklaracji.

Czy od odmowy przyznania dopłat można się odwołać?

Tak. Odwołanie wnosi się co do zasady w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał. Trzeba dołączyć lub wskazać dowody potwierdzające tytuł prawny, posiadanie, zgodę współposiadaczy i faktyczne użytkowanie.

Podsumowanie

Przy współwłasności gruntu o prawie do dopłat nie decyduje wyłącznie udział w nieruchomości. Najpierw trzeba ustalić, kto posiada konkretny obszar na podstawie tytułu prawnego i faktycznie prowadzi na nim działalność rolniczą. Jeżeli grunt jest współposiadany, wybrany wnioskodawca powinien uzyskać pisemną zgodę pozostałych współposiadaczy, z wyjątkiem małżonka. Przed złożeniem wniosku należy uporządkować dokumenty, mapy i zakres użytkowania, aby uniknąć podwójnych deklaracji, odmowy lub zwrotu środków.

W tym kontekście przydatny jest również poradnik: podział gospodarstwa z dotacją.

Źródła

• Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027, w szczególności art. 22, art. 23, art. 60, art. 67 oraz przepisy o kontroli.
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności przepisy o odwołaniu od decyzji.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 oraz rozporządzenie (UE) 2021/2116.
• Oficjalne informacje Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dotyczące płatności bezpośrednich i systemu eWniosekPlus.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.