Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zapisanie w testamencie działki rolnej osobie która nie jest rolnikiem

Janusz Polanowski • Opublikowane: 2020-06-05

W 2000 roku wraz z żoną (małżeńska wspólnota majątkowa) kupiliśmy działkę rolną (ziemia klasy IV–VI w górach) o powierzchni 1,9 ha. Nie jesteśmy rolnikami. Sporządziliśmy testament, w którym każde z nas zapisało w spadku swoją część działki naszej córce, która także nie jest rolnikiem. Czy według obecnie obowiązującego prawa może ona stać się właścicielem części tej działki po śmierci jednego z małżonków, a potem całej działki po śmierci drugiego, względnie właścicielem całej działki po jednoczesnej śmierci obojga?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Zapisanie w testamencie działki rolnej osobie która nie jest rolnikiem

Dziedziczenie działki rolnej przez bliską osobę

Zacznijmy od zaakcentowanych przez Pana aspektów podmiotowych (dotyczących osób). W artykule 2 punkt 6 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego następująco określono osobę bliską: należy przez to rozumieć zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, małżonka, osoby przysposabiające i przysposobione oraz pasierbów. Dziecko należy do kategorii zstępnych. Skoro dziecko jest zstępnym, to odnoszą się do niego wyłączenia podmiotowe od określonych rygorów, w odnośnej ustawie przewidzianych.

Chodzi (między innymi) o ograniczenia w zakresie możliwości nabycia nieruchomości rolnej. W zakresie ograniczeń, które przewidziano w artykule 2a ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, proszę zwrócić uwagę na ustęp 3 tegoż artykułu, którego początek brzmi:

„3. Przepisy ust. 1 i 2 nie dotyczą nabycia nieruchomości rolnej:

1) przez:

a) osobę bliską zbywcy (…)”.

Podobnie rzecz przedstawia się z obowiązkami, które przewidziano w art. 2b ustęp 1 oraz ustęp 2 tejże ustawy (zakaz zbycia, zakaz oddania innej osobie w posiadanie, obowiązek prowadzenia gospodarstwa rolnego osobiście); za sprawa art. 2b ustęp 4 punkt 1) litera a). Nabycie przez osobę bliską nieruchomości rolnej jest także wolne od ograniczenia w postaci (przewidzianego w art. 3 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego) prawa pierwokupu nieruchomości rolnej – dotyczące osoby bliskiej wyłączenie uregulowano w art. 3 ustęp 5 punkt 1) litera c) odnośnej ustawy. Podobnie jest w przypadku: wyłączenia od uprawnień Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa oraz zagadnień dotyczących spółek (do których należy nieruchomość rolna).

Już same względy podmiotowe wskazują na to, że Państwa córka mogłaby dziedziczyć po Państwu nieruchomość rolną. Wskazuje na to także art. 2a ustęp 3 punkt 2) ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Jest to przepis późniejszy od artykułu 1059 Kodeksu cywilnego (skrótowo: K.c.) – zawartego w przepisach szczególnych o dziedziczeniu gospodarstw rolnych (art. 1058 i następne K.c.). Dlatego należy stosować regułę: Lex posterior derogat legi priori („Ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą“); chodzi o wybór przepisów do zastosowania - a nie usunięcie z systemu prawa.

Testament po rodzicach

Pan użył rzeczownika „testament” w liczbie pojedynczej – odnośnie do Państwa (a więc dwóch osób) rozrządzenia majątkowego na wypadek śmierci. Zwracam więc uwagę ponadto na art. 942 K.c., który stanowi: „testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy”. Wprawdzie dotychczasowa praktyka (zwłaszcza praktyka orzecznicza sądów) pozwala „ratować ważność“ testamentów wspólnych małżonków (jako testamentów wzajemnych), ale nie można wyukluczyć zmiany linii orzeczniczej; co więcej, w grę może wchodzić nawet wprowadzenie przepisów o odmiennej od dotychczasowej linii orzeczniczej. Daleki jestem od „wyrokowania“ w sprawie Państwa testamentu – wyłącznie sygnalizuję potencjalny problem (oby jedynie potencjalny).

Warto zwrócić uwagę również na aspekty przedmiotowe. Nie sposób omawiać ich wszystkich, ale warto uwypuklić kluczowe z nich.

Nieruchomość rolna i jej podział przy dziedziczeniu

Bazą dla gospodarstwa rolnego jest nieruchomość rolna (ustawowo określona w art. 553 K.c.). Dlatego przywołajmy ustawowe określenie nieruchomości rolnej – art. 461 K.c. brzmi: „Nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej”. W ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego zawężono rozumienie nieruchomości rolnej (w związku ze stosowaniem tejże ustawy) — według jej art. 2 punkt 1), należy przez to rozumieć nieruchomość rolną w rozumieniu Kodeksu cywilnego, z wyłączeniem nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele inne niż rolne.

Proszę zwrócić uwagę także na to, że w przypadku współwłasności (od art. 195 K.c. do art. 221 K.c.) bardzo ważna jest wielkość udziałów (art. 204 K.c.). Czasami występuje podział rzeczy – np. nieruchomości – do używania; tak zwany podział quoad usum (art. 206 K.c.). Zwracam na to uwagę w związku z Pańskimi słowami o „części nieruchomości”. Wspólność majątkowa małżeńska jest przejawem wspólności majątkowej — wspomnianej w art. 196 K.c. oraz dokładniej uregulowanej w innych przepisach; zagadnienia majątkowe w małżeństwie uregulowano głównie w art. 31 i następnych Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Podobne materiały

Gospodarstwo otrzymane od rodziców w zamian za emeryturę a roszczenia siostry

Gospodarstwo otrzymane od rodziców w zamian za emeryturę a roszczenia siostry

W roku 1979 rodzice przekazali mi gospodarstwo rolne o powierzchni 13 ha wraz z budynkami. Gospodarstwo zostało przekazane na podstawie umowy przekazania...

Podział działki rolnej w celu sprzedaży

Podział działki rolnej w celu sprzedaży

Posiadam gospodarstwo rolne 3,16 ha od 1994 roku (składające się z kilku działek rolnych, w tym jednej zabudowanej domem mieszkalnym). Chciałbym...

Przepisanie ziemi i późniejsze domaganie się odszkodowania

Przepisanie ziemi i późniejsze domaganie się odszkodowania

Jakiś czas temu wujek przepisał na mnie gospodarstwo, żeby przejść na rentę z KRUS-u. Zobowiązałam się opłacić koszty notarialne i później...

Nabycie działki rolnej przez zasiedzenie

Nabycie działki rolnej przez zasiedzenie

Jestem właścicielem działki rolnej. Od około 20 lat nieodpłatnie, bez żadnej umowy udostępniam rolnikowi jej uprawę. Co roku płacę OC rolnicze...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »