Indywidualne porady prawne

Pliki można dodać w kolejnym kroku
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!

Przepisanie gospodarstwa rolnego a zachowek

Marek Gola • Opublikowane: 2017-02-03 • Aktualizacja: 2022-08-13

Jestem jedynym dzieckiem mojego ojca z drugiego małżeństwa. W 1976 r. zmarła pierwsza żona taty. Z tego małżeństwa pozostało troje wspólnych dzieci – moje przyrodnie rodzeństwo. Trzy lata później ojciec ożenił się z moją matką, urodziłem się ja, ale niedługo potem rodzice się rozwiedli. W 1993 r. przyrodnie siostry zrzekły się praw spadkowych po matce na rzecz swojego brata. Gospodarstwo rolne zostało w całości za dożywotnią opiekę nad moim ojcem przepisane właśnie jemu – synowi z pierwszego małżeństwa. Ojciec żyje, zastanawiam się, czy w przyszłości przysługiwać mi będzie zachowek od brata.

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Przepisanie gospodarstwa rolnego a zachowek

Umowa dożywocia a zachowek

Podstawę prawną opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.) oraz Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.).

W pierwszej kolejności winien Pan porozmawiać z ojcem i poprosić o wgląd do dokumentów. Należy bowiem ustalić, czy po pierwszej żonie przeprowadzone było postępowanie spadkowe przed sądem, a jeżeli tak, to kto nabył gospodarstwo rolne. Jeżeli było to gospodarstwo rolne o powierzchni większej aniżeli 1 ha, to wyraźnie podkreślić należy, iż reguły dziedziczenia w tym zakresie są zgoła odmienne od podstawowych. Skoro doszło do przeniesienia udziałów, przez siostry na rzecz brata, mniemać należy, że postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku zostało wydane w sprawie, a do spadku powołane zostały dzieci (jako wówczas małoletnie) i Pana ojciec. Wówczas nie byłby Pan w żaden sposób brany pod uwagę przy dziedziczeniu, albowiem w żaden sposób nie był Pan związany z pierwszą żoną ojca.

Drugim krokiem winno być ustalenie, na jakiej podstawie prawnej doszło do przeniesienia przez Pana ojca przysługującego mu udziału na rzecz Pana przyrodniego brata. Czy przeniesienie udziału nastąpiło na zasadzie darowizny, czy też na zasadzie umowy dożywocia. Powyższe wątpliwości wynikają z faktu, iż bardzo często w społeczeństwie dochodzi do zamiennego używania zwrotu „dożywocie rozumiane jako służebność osobista” oraz dożywocia, jako konsekwencji umowy dożywocia. Powyższe ma dla Pana istotne znaczenie, bowiem w przypadku umowy dożywocia nie mamy do czynienia z darowizną, a to z kolei powoduje, że udział w gospodarstwie rolnym w żaden sposób nie byłby brany pod uwagę przy obliczaniu zachowku. W przypadku gdyby doszło do zawarcia umowy darowizny i w związku z tym ustanowiono by na rzecz Pana ojca służebność osobistą – ograniczone prawo rzeczowe – wówczas można by zaliczyć darowiznę przy obliczaniu zachowku.

Istotny z punkt widzenia Pana interesu jest przepis art. 994 § 1 K.c., zgodnie z którym przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego.

W tym miejscu wskazać należy na pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 12 listopada 1996 r., sygn. akt I ACr 308/96, zgodnie z którym „prawidłowa wykładnia art. 994 § 1 K.c. powinna być taka, że niemożność doliczania do spadku po upływie dziesięciu lat licząc wstecz od śmierci spadkodawcy dotyczy tylko darowizn, które dokonane były na rzecz osób obcych, nie będących ani spadkobiercami, ani uprawnionymi do zachowku”.

Wskazane przeze mnie powyżej stanowisko Sądu Apelacyjnego w Białymstoku powszechnie uważane jest za aktualne. Stanowisko to znajduje wyraz także w doktrynie prawa cywilnego. Andrzej Kidyba w Komentarzu do Kodeksu cywilnego, TOM IV Spadki wyd. II (2011) wskazał, iż „darowizny uczynione na rzecz spadkobierców oraz osób uprawnionych do zachowku są doliczane do spadku bez względu na czas ich dokonania”.

Stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 12 listopada 1996 r., sygn. akt I ACr 308/96, zostało poparte przez ten sam sąd w wyroku z dnia 1 czerwca 2004 r., sygn. akt I ACa 285/04.

Zgodnie z tezą drugiego wyroku Sądu Apelacyjnego „na poczet zachowku nie dolicza się darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz osób nie będących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1 k.c.). A contrario należy przyjąć, iż podlegają zaliczeniu darowizny uczynione na rzecz spadkobierców lub uprawnionych do zachowku bez względu na datę ich dokonania.”

Reasumując, w chwili obecnej powinien Pan w pierwszej kolejności ustalić, na jakiej podstawie prawnej – umową darowizny, czy umową dożywocia, doszło do przeniesienia udziału Pana ojca na rzecz jego syna z pierwszego małżeństwa. To rozstrzygnie o prawie do zachowku.

Zobacz również: Przekazanie gospodarstwa rolnego za dożywocie

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) w formularzu poniżej  ▼▼▼

Indywidualne porady prawne

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny

Komentarze (0):



Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Zadaj pytanie »

eporady24.pl

spadek.info

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl

prawo-pracy.pl

prawo-mieszkaniowe.info

rozwodowy.pl

prawo-cywilne.info

spolkowy.pl

sluzebnosc.info

poradapodatkowa.pl

prawo-karne.info

prawozus.pl

ewindykacja24.pl

Szukamy prawnika »