Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Przekazanie gospodarstwa rolnego - jak uciec przed roszczeniem o zachowek?

Katarzyna Nosal • Opublikowane: 2019-05-08

Mama odziedziczyła spadek po bracie, w którego skład wchodzi budynek mieszkalny i gospodarczy oraz 3 działki rolne o pow. łącznej ok. 2 hektarów. Mama ma zamiar przepisać mi całe to gospodarstwo. W jaki sposób powinna to zrobić, abym w przyszłości nie był zobowiązany do zapłaty zachowku na rzecz mojego rodzeństwa? Myślałem o umowie dożywocia – z jakimi kosztami w tym wypadku należałoby się liczyć? Chodzi mi o podatki, opłaty za czynności cywilnoprawne, opłaty notarialnej itp. A może jest jakieś inne, lepsze wyjście? Czy mama może mi przepisać gospodarstwo zaraz po uprawomocnieniu się wyroku sądu o przyjęciu przez nią spadku, czy trzeba jakiś czas odczekać? Czy mama może np. sprzedać maszyny rolnicze wchodzące w skład spadku bez konieczności odprowadzenia podatku?

Katarzyna Nosal

»Wybrane opinie klientów

Z usług serwisu korzystałam już dwukrotnie. Za każdym razem otrzymałam odpowiedź szybko. Była ona wyczerpująca i przedstawiona w sposób dla mnie jasny. Ponadto zawierała przepisy prawne dotyczące mojego problemu oraz informacje o wyrokach sądu w sprawach podobnych do mojej.
Elżbieta, nauczyciel, 62 lata
Dziekuje, jestem bardzo zadowolona z Panstwa porady. Panstwa bardzo profesjonalna obsluga, godna jest polecenia znajomym, lub rodzinie w razie potrzeby. W obecnym momencie nie mam juz pytan zwiazanych z moja sprawa, mam jednak nadzieje, iz uzyskam odpowiedź na takowe, jeżeli sie pojawią.
Teresa, 61 lat
Dziękuję. Otrzymalam wyczerpującą odpowiedź.
Alicja
Odpowiedź otrzymałem szybko i po dodatkowych pytaniach odpowiedź była wyczerpująca. Bardzo dziękuję.
Marek, 67 lat, emeryt
Sprawnie , szybko , fachowo - zdecydowanie polecam.
Robert

Gdyby mama przekazała Panu gospodarstwo w formie darowizny, rzeczywiście nie dałoby się uciec przed żądaniem zachowku przez Pana rodzeństwo po jej śmierci.

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.) – zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału. Paragraf 2 tego przepisu precyzuje, że jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Zatem także w sytuacji braku testamentowego pozbawienia faktycznej wartości udziału spadku „pokrzywdzeni” spadkobiercy mogą dopominać się o zachowek. Można wyłączyć prawo do zachowku wolą spadkodawcy, który sporządzi testament wydziedziczający pozostałych spadkobierców. Zgodnie z art. 1008 K.c.:

„Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.”

Jak widać, muszą istnieć konkretne przyczyny wydziedziczenia, które osoby wydziedziczone mogą skutecznie podważać w procesie o stwierdzenie nabycia spadku.

Inaczej jest w przypadku zawarcia umowy dożywocia. Tutaj rzeczywiście takie przekazanie określonych rzeczy, które wchodziłyby kiedyś w skład spadku, nie jest wliczane do dóbr otrzymanych niejako w poczet przyszłego spadku (taką funkcję ma zaliczanie darowizn na rzecz spadkobierców). Uważa się bowiem, że nie jest to czynność nieodpłatna. Potwierdzają to liczne wyroki. Na przykład Sąd Apelacyjny we Wrocławiu potwierdził to w wyroku z dnia 17 października 2013 r. ( sygn. akt I ACa 1068/13): „Wartość nieruchomości przeniesionej przez spadkodawcę na nabywcę w zamian za dożywotnie utrzymanie, tj. w wykonaniu umowy dożywocia nie dolicza się do substratu zachowku”.

Jakie poniesie Pan koszty z tego tytułu? Oczywiście uwzględnić należy opłatę notarialną od czynności przed notariuszem, podatek od czynności cywilnoprawnych oraz rozważyć kwestię podatku dochodowego z tytułu zbycia nieruchomości przez mamę.

Opłata notarialna od umowy o dożywocie będzie uzależniona od wartości nieruchomości. Maksymalna stawka wynosi od wartości:

  • do 3000 zł – 100 zł,
  • powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł,
  • powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł,
  • powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł,
  • powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000 zł,
  • powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł,
  • powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, nie więcej niż 7500 zł.

Powyższe stawki to stawki maksymalne – można negocjować z notariuszem wysokość opłat. Do opłaty notarialnej będzie doliczony podatek 22% VAT.

Jeśli chodzi o podatek od czynności cywilnoprawnych, to tutaj ustawa wskazuje, że w przypadku dożywocia podstawą opodatkowania jest wartość rynkowa nieruchomości zbywanej w drodze dożywocia, a podatek wynosi 2%. Niestety ustawa nie zwalnia z podatku tzw. grupy zerowej spadkowej, co czyni w przypadku pożyczki zawieranej między takimi osobami.

Otrzymanie nieruchomości w drodze darowizny nie podlega opodatkowaniu w ramach ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jednak mama nabyła swoją nieruchomość przed upływem 5 lat od planowanej sprzedaży. Należy rozważyć, czy w grę będzie wchodził podatek dochodowy z tytułu zbycia nieruchomości. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 1 pkt. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych – „źródłem dochodu podlegającego opodatkowaniu jest odpłatne zbycie nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, prawa wieczystego użytkowania gruntów oraz innych rzeczy, (…) – jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w lit. a-c – przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy – przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie; w przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany”.

Zbycie nastąpi przed upływem 5 lat. Pozostaje zastanowić się, czy dożywocie daje przychód, z którego powstaje dochód. Tutaj wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny. W uchwale z dnia 17 listopada 2014 roku ( sygn. akt II FPS 4/14) sąd ten stwierdził, że: „W przypadku zbycia nieruchomości na podstawie umowy o dożywocie nie jest możliwe określenie przychodu ze źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), na zasadach wynikających z art. 19 ust. 1 i 3 tej ustawy.”

Sąd uzasadnił swoje stanowisko w następujący sposób: „Sąd w wyroku tym podzielając pogląd o odpłatnym charakterze umowy o dożywocie, uznał, że choć umowa ta prowadzi do odpłatnego zbycia nieruchomości, to nie jest to wystarczającą przesłanką do przyjęcia, iż przychód uzyskany w wyniku tego zbycia podlegałby opodatkowaniu. W uzasadnieniu cytowanego wyroku podkreślono, że ustawodawca nie mówi, że uprawnienia, świadczenia dożywocia z tej umowy są ceną za przeniesienie własności nieruchomości. Jest to oczywiste, bo mimo tego, że zarówno umowa sprzedaży, jak i umowa dożywocia są umowami wzajemnymi, w których świadczenie jednej strony jest odpowiednikiem świadczenia drugiej i subiektywnie biorąc mają one charakter ekwiwalentny (Z. Gawlik, Komentarz do art. 535 k.c., publ. Lex.el. 2010, pkt 3; E. Niezbecka, Komentarz do art. 908 k.c., publ. Lex.el. 2010, pkt 5), to czas trwania świadczeń w umowie dożywocia może być różny, a to oznacza, że nie sposób choćby z tego powodu ich utożsamiać z ceną. Już tylko z tego powodu do świadczeń z umowy dożywocia nie można było zastosować reguł określenia wartości rynkowej z art. 19 ust. 1-4 u.p.d.o.f. Ponadto wskazano w tym wyroku, że także w piśmiennictwie (J. Olesiak, glosa do wyroku NSA z 10 lipca 2012 r., sygn. akt II FSK 2625/10, ZNSA 2013, nr 2, s. 143-150; W. Mzyga, glosa do wyroku NSA z 10 lipca 2012 r., sygn. akt II FSK 2625/10, „Rejent” 2013, nr 8, s. 103-107; K. Lasiński-Sulecki, W. Morawski, glosa do wyroku WSA we Wrocławiu z 21 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 639/10, GSP – Przeg. Orzecz. 2011, nr 3, s. 111-118), a także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 8 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1101/10) przyjmuje się, iż nie ma możliwości określenia ceny (odpłatności) odpłatnego zbycia nieruchomości przez dożywotnika z uwagi na nieweryfikowalny, zależny od długości życia dożywotnika zakres i czas trwania świadczeń z tej umowy. Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że mimo że umowa dożywocia jest umową odpłatną, w której zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) u.p.d.o.f. dochodzi do zbycia nieruchomości, to z uwagi na niemożliwość zastosowania przesłanek z art. 19 ust. 1-4 u.p.d.o.f. przychód uzyskany z odpłatnego zbycia nieruchomości w wyniku tej umowy nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.” To najbardziej precyzyjny fragment wspomnianego orzeczenia, jeśli chodzi o wyjaśnienie, dlaczego nie da się ustalić przychodu ze zbycia nieruchomości w drodze darowizny.

Zatem mama nie będzie podlegała temu podatkowi, niezależnie od terminu sprzedaży.

Jeśli zaś chodzi o inne przedmioty wchodzące w skład spadku (poza nieruchomościami), to ich sprzedaż będzie obarczona oczywiście podatkiem od czynności cywilnoprawnych (2% wartości) oraz – przy sprzedaży np. traktora przed upływem pół roku od daty nabycia – podlegać będzie klasycznemu podatkowi dochodowemu z tytułu sprzedaży rzeczy ruchomych.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Wydzierżawienie gospodarstwa po śmierci męża

Po śmierci męża wydzierżawiłam gospodarstwo o powierzchni 4,1 ha. Dzierżawca w umowie zobowiązał się do płacenia czynszu w kwocie nie...

Nieuregulowana własność gospodarstwa a możliwość zasiedzenia

Moje zapytanie dotyczy możliwości wykupu lub zasiedzenia części budynku oraz budynków gospodarczych. Jestem właścicielem połowy gospodarstwa rolnego. Mój...

Przepisanie ziemi i późniejsze domaganie się odszkodowania

Jakiś czas temu wujek przepisał na mnie gospodarstwo, żeby przejść na rentę z KRUS-u. Zobowiązałam się opłacić koszty notarialne i później...

Nabycie działki rolnej przez zasiedzenie

Jestem właścicielem działki rolnej. Od około 20 lat nieodpłatnie, bez żadnej umowy udostępniam rolnikowi jej uprawę. Co roku płacę OC rolnicze...

Darowizna gospodarstwa dzieciom z pominięciem ich małżonków

Rodzice są właścicielami domu wraz z siedliskiem i gruntem ornym o pow. ok. 2 ha – wartość ok. 400 tys. zł. Planują przenieść się do...

Podział działki rolnej po zmarłym

Moja obecna żona, po śmierci w 2010 roku pierwszego męża, odziedziczyła wraz z córką (każda w 1/8) współwłasność między innymi działki...

Wieloletnia dzierżawa, dziedziczenie, zasiedzenie gospodarstwa rolnego

Na nieruchomości rolnej o pow. 1, 74 ha stoi budynek mieszkalny i obora. Właścicielka wydzierżawiła swojej córce 1 ha tej nieruchomości na...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »