Kategoria: Spadkobranie i podział gospodarstw

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Problem z przekazaniem udziałów gospodarstwa rolnego ze spadku

Katarzyna Nosal • Opublikowane: 2017-12-04

Moja mama odziedziczyła 1/3 gospodarstwa rolnego (ok. 2 ha) po swoich rodzicach. Dziadek zmarł w 1992 r., natomiast babcia w 2004. W 2016 została przeprowadzona sprawa spadkowa. Prócz mamy dziedziczyła jej siostra (1/3) i po 1/6 dwie siostrzenice (córki zmarłej w 1983 r. cioci). Mama mieszka w tymże gospodarstwie od kilkunastu lat i wymienione osoby są skłonne przekazać jej swoje części w formie darowizny, aby stała się właścicielką całości. U notariusza okazało się, że nie jest to takie proste ze względu na Agencję Nieruchomości Rolnych, ale nikt nie jest w stanie nam wyjaśnić, w czym konkretnie tkwi problem. Jak można rozwiązać ten problem?

Katarzyna Nosal

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za pomoc.
Jacek
Wszystkie moje wątpliwości zostały rozwiane, fachowa i wyczerpująca odpowiedź na każde moje pytanie. Jestem bardzo zadowolony z usługi! :)
Michał
Dziękuję za szybką odpowiedź. Super, ze znalazłam ePorady24. Duża pomoc w krótkim czasie.
Mariola, 58 lat, księgowa
Bardzo szybka odpowiedź
Maria
Do skorzystania z usługi zachęciłam mnie: OSZCZĘDNOŚĆ CZASU (bez umawiania się na konkretny dzień, godzinę, miejsce, stres czy zdążę).Często po jakiejś rozmowie-poradzie, po wyjściu nasuwają się nowe pytania, które przy tradycyjnej wizycie pozostawiają niedosyt, trzeba by było się jeszcze raz umówić, tracić czas, aby uzyskać odpowiedzi, przy tej formie pomocy mam możliwość ponownie zadać pytanie, nawet nie musiałam dopłacać.Ponadto, łatwiej mi zadawać pytania na piśmie, gdyż pisząc rozważam co piszę i dobieram słowa a przy wizycie face to face gdy pojawia się emocje to czasem poddaję się im i zbaczam z tematu. Bardzo, bardzo dziękuję Panu Michałowi.
Elżbieta, 62 lata, emeryt

Kwestie związane z nabyciem nieruchomości rolnych regulowane są ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego. Zgodnie z tą ustawą nabywcą nieruchomości rolnej może być wyłącznie rolnik indywidualny, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli nabywana nieruchomość rolna albo jej część ma wejść w skład wspólności majątkowej małżeńskiej wystarczające jest, gdy rolnikiem indywidualnym jest jeden z małżonków. Jednak art. 2a ust. 3 tej ustawy stanowi, że powyższa zasada nie ma zastosowania do „nabycia nieruchomości rolnej:

1) przez:

a) osobę bliską zbywcy,

b) jednostkę samorządu terytorialnego,

c) Skarb Państwa lub działającą na jego rzecz Agencję,

d) osoby prawne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania,

e) parki narodowe, w przypadku zakupu nieruchomości rolnych na cele związane z ochroną przyrody;

2) w wyniku dziedziczenia oraz zapisu windykacyjnego;

3) na podstawie art. 151 lub art. 231 Kodeksu cywilnego;

4) w toku postępowania restrukturyzacyjnego w ramach postępowania sanacyjnego.”

Zatem nie ma problemu, by mama i jej siostrzenice odziedziczyły gospodarstwo we wskazanych udziałach. Jednak już przekazanie udziału będącego własnością poszczególnych osób fizycznych, uzyskanych w drodze dziedziczenia w formie darowizny, a co za tym idzie, nabycie tego udziału przez inną osobę, która de facto go wcześniej nie dziedziczyła, nie mieści się w dyspozycji cytowanego wyżej przepisu. Stąd należy uznać, że w tej sytuacji wchodzą reguły ogólne, a zatem nabywca musi być rolnikiem.

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Tutaj jednak mamy do czynienia z nabyciem przez osobę bliską zbywcy. Zgodnie bowiem z przepisem art. 2 pkt. 6 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego – jako osobę najbliższą należy rozumieć zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, małżonka, osoby przysposabiające i przysposobione. Czyli teoretycznie siostrzenice mogłyby zbyć swoje udziały na rzecz ciotki, czyli Pani mamy.

Ustawa stanowi, że nabycie nieruchomości rolnej przez inne podmioty niż wymienione w ust. 1 i ust. 3 pkt 1 oraz w innych przypadkach niż wymienione w ust. 3 pkt 2-4, może nastąpić za zgodą Prezesa Agencji, wyrażoną w drodze decyzji administracyjnej, wydanej na wniosek:

„1) zbywcy, jeżeli:

a) wykaże on, że nie było możliwości nabycia nieruchomości rolnej przez podmioty, o których mowa w ust. 1 i 3,

b) nabywca daje rękojmię należytego prowadzenia działalności rolniczej,

c) w wyniku nabycia nie dojdzie do nadmiernej koncentracji gruntów rolnych;

2) osoby fizycznej zamierzającej utworzyć gospodarstwo rodzinne, która:

a) posiada kwalifikacje rolnicze albo której, pod warunkiem uzupełnienia kwalifikacji zawodowych, przyznano pomoc, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1387 i 1579) albo w art. 3 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 349 i 1888 oraz z 2016 r., poz. 337 i 1579), a termin na uzupełnienie tych kwalifikacji jeszcze nie upłynął,

b) daje rękojmię należytego prowadzenia działalności rolniczej,

c) zobowiąże się do zamieszkiwania w okresie 5 lat od dnia nabycia nieruchomości na terenie gminy, na obszarze której położona jest jedna z nieruchomości rolnych, która wejdzie w skład tworzonego gospodarstwa rodzinnego.”

Ponadto ustawa przewiduje dla nabywców nieruchomości rolnej określone obowiązki. Zgodnie z art. 2b ust. 1 i 2 ustawy: „Nabywca nieruchomości rolnej jest obowiązany prowadzić gospodarstwo rolne, w skład którego weszła nabyta nieruchomość rolna, przez okres co najmniej 10 lat od dnia nabycia przez niego tej nieruchomości, a w przypadku osoby fizycznej prowadzić to gospodarstwo osobiście. W okresie, o którym mowa w ust. 1, nabyta nieruchomość nie może być zbyta ani oddana w posiadanie innym podmiotom.”

Ten przepis może być podstawą dla odmowy sporządzenia umowy darowizny. To jednak mnie dziwi, ponieważ przepis art. 2b ust. 4 ponownie wyłącza restrykcyjne reguły wobec nabycia od osób bliskich. Co sugeruje, że siostrzenice, które nabyły udziały w drodze dziedziczenia, nie muszą prowadzić gospodarstwa, a mama może nabyć udziały od osób bliskich, którymi są siostrzenice.

Reasumując, w przypadku dziedziczenia i obrotu pomiędzy najbliższymi członkami rodziny nie obowiązują zakazy wynikające z ustawy.

Najlepiej będzie ponownie spróbować sprawdzić możliwość sporządzenia umowy u notariusza z powołaniem się na art. 2a ust. 3 oraz 2b ust. 4 ustawy. Jeśli nadal spotkacie Panie opór, rozwiązaniem może być dokonanie działu spadku przed sądem poprzez przyznanie mamie całości gospodarstwa ze zrzeczeniem się spłat siostrzenic na ich rzecz.

Dodam jeszcze, że jeśli notariusz odmawia sporządzenia akt notarialnego, to musi Paniom wyjaśnić podstawy. Powinien wskazać konkretną podstawę prawną do tego, a nie pozostawić klientów z niewyjaśnioną odmową.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »