Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Niewdzięczna synowa – czy rodzice odzyskają gospodarstwo darowane synowi?

Marek Gola • Opublikowane: 2016-12-09

Dwa lata temu zmarł mój brat, któremu rodzice wcześniej zapisali całą ziemię wraz z zabudowaniami, czyli wszystko, co mieli. Była to darowizna z ustanowieniem na ich rzecz służebności osobistej. Ja nie otrzymałam nic. Rodzice to ludzie starsi i dzisiaj mają poważny problem z bratową, która grozi, że sprzeda dom i robi im bez przerwy awantury. Próbuje swym zachowaniem wpłynąć na ich decyzję co do dalszego zamieszkiwania w tym domu. Twierdzi, że ich są tylko te dwa pokoje, które wpisano w akcie notarialnym – czyli że nie powinni wychodzić ze swoich pomieszczeń. Rozpowiada wszędzie, jakie ma ciężkie życie z teściami i że są nieodpowiedzialni. Ostatnio nawet stwierdziła, że stanowią zagrożenie dla niej i dzieci. Czy wobec takiej niewdzięczności rodzice są uprawnienie do odebrania jej darowanego majątku? Czy jest jakiś sposób, aby wpłynąć na zachowanie bratowej? Bardzo mi zależy, aby rodzice odzyskali spokój pod własnym dachem.

Marek Gola

»Wybrane opinie klientów

Witam serdecznie, jestem bardzo wdzięczna za państwa porady. Już po pierwszej informacji od was jak powinnam postępować z kontrahentem udało mi się wyegzekwować naprawę u nabywcy w ramach rękojmi. Serdecznie pozdrawiam.
Violetta, 52 lata
To nie pierwszy raz korzystam z państwa pomocy. Poprzednio byłam zadowolona - teraz też. Rzeczowo i konkretnie a także szybko.
Jolanta
Z usług serwisu korzystałam już dwukrotnie. Za każdym razem otrzymałam odpowiedź szybko. Była ona wyczerpująca i przedstawiona w sposób dla mnie jasny. Ponadto zawierała przepisy prawne dotyczące mojego problemu oraz informacje o wyrokach sądu w sprawach podobnych do mojej.
Elżbieta, nauczyciel, 62 lata
Dziekuje, jestem bardzo zadowolona z Panstwa porady. Panstwa bardzo profesjonalna obsluga, godna jest polecenia znajomym, lub rodzinie w razie potrzeby. W obecnym momencie nie mam juz pytan zwiazanych z moja sprawa, mam jednak nadzieje, iz uzyskam odpowiedź na takowe, jeżeli sie pojawią.
Teresa, 61 lat
Dziękuję. Otrzymalam wyczerpującą odpowiedź.
Alicja

Podstawę prawną niniejszej opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.) oraz Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.).

Jak wynika z opisu sprawy, darowizna była ustanowiona na rzecz syna, a nie na rzecz synowej. Jeżeli jednak było inaczej, wówczas zasadnym jest wskazanie na możliwość odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności.

Istotna w sytuacji Pani rodziców jest treść art. 897 i 898 K.c., zgodnie z którymi:

„Art. 897. Jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku, zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.

Art. 898. § 1. Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

§ 2. Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu.”

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Wskazać należy na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 stycznia 1967 r., sygn. akt III CZP 32/66, zgodnie z którym „oświadczenie odwołujące darowiznę nieruchomości z powodu rażącej niewdzięczności nie powoduje przejścia własności nieruchomości z obdarowanego na darczyńcę, lecz stwarza jedynie obowiązek zwrotu przedmiotu odwołanej darowizny stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek strony do złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje tylko to oświadczenie (art. 64 kc oraz art. 1047 kpc). Jeżeli więc oświadczenie to ma stanowić składnik umowy, jaka ma być zawarta pomiędzy stronami, do zawarcia tej umowy konieczne jest złożenie odpowiedniego oświadczenia woli przez drugą stronę z zachowaniem wymaganej formy. Nie dotyczy to jednak zawarcia umowy przyrzeczonej w umowie przedwstępnej (art. 390 § 2 kc) oraz wypadków, gdy sąd uwzględnia powództwo o stwierdzenie obowiązku zawarcia umowy całkowicie zgodnie z żądaniem powoda; w takich przypadkach orzeczenie sądu stwierdza zawarcie umowy i zastępuje tę umowę”.

Literatura przedmiotu wskazuje, iż „konsekwencją tego oświadczenia jest to, że dla osiągnięcia skutku rzeczowego, konieczne jest przeniesienie własności darowanej nieruchomości z powrotem na darczyńcę. Powinno to nastąpić w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego. W przeciwnym razie pozostaje darczyńcy droga powództwa sądowego o zobowiązanie obdarowanego do przeniesienia własności nieruchomości. W razie wykazania zasadności takiego żądania, orzeczenie sądu powinno stwierdzać obowiązek pozwanego do przeniesienia na darczyńcę prawa własności określonej nieruchomości i prawomocne orzeczenie sądu z reguły zastępuje to oświadczenie (art. 64 kodeksu cywilnego i art. 1047 kodeksu postępowania cywilnego). Stanowisko przemawiające za tym, że odwołanie darowizny wywołuje jedynie skutek obligacyjny i nie powoduje przejścia własności nieruchomości, zostało ugruntowane w orzecznictwie (przede wszystkim powołana już wyżej uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r.; uchwała Sądu Najwyższego z 28 września 1979 r.; III CZP 15/79; OSNCP 1980 r. nr 4 poz. 63; zobacz też wyrok Sądu Najwyższego z 18 grudnia 1996 r.; I CKU 44/96; Prokuratura i Prawo 1997 r. nr 6 poz. 30. W pierwszej z przytoczonych uchwał Sąd Najwyższy w sposób gruntowny uzasadnił swoje stanowisko, stwierdzając, że przepisy dotyczące rzeczowego skutku czynności prawnych dotyczących przeniesienia własności nieruchomości dotyczą umów, zaś odwołanie darowizny jest jednostronną czynnością prawną. Dlatego też nie można zrównywać go w skutkach z umowami zobowiązującymi, które, zgodnie z art. 155 § 1 kodeksu cywilnego, mają również skutek rzeczowy. Ponadto odwołanie darowizny jest instytucją uregulowaną ściśle w art. 898 kodeksu cywilnego. Przepis ten i następne nie zawiera żadnych regulacji, w których wynikałby skutek rzeczowy odwołania darowizny. Co więcej, przepis art. 898 § 2 kodeksu cywilnego wyraźnie odwołuje się do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, co również pośrednio wskazuje na to, że samo odwołanie nie wywołuje skutku rzeczowego, gdyż wtedy stosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu nie miałoby sensu. Przepis art. 898 § 2 kodeksu cywilnego mówi wyraźnie o zwrocie przedmiotu darowizny i nie zawiera żadnych specjalnych regulacji, gdy chodzi o nieruchomości”*.

Gdyby jednak darowizna była ustanowiona wyłącznie na rzecz zmarłego syna (Pani brata), wówczas odwołanie darowizny nie wchodziłoby w grę, albowiem, jak mniemam, postępowanie spadkowe po bracie zostało przeprowadzone, a na jego mocy spadkobiercą zmarłego jest jego żona i ewentualne dzieci.

Pani rodzice mogą swojej synowej wskazać, iż jeżeli uważa, że ich zachowanie w sposób rażący uniemożliwia jej wykonywania swojego prawa, ma prawo wystąpić do sądu z żądaniem zamiany służebności na rentę. Zgodnie z art. 303 K.c. – jeżeli uprawniony z tytułu służebności osobistej dopuszcza się rażących uchybień przy wykonywaniu swego prawa, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zamiany służebności na rentę.

Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 9 stycznia 1992 r., sygn. akt I ACr 484/91, wskazał, że „w świetle przepisu art. 303 k.c. roszczenie o zmianę służebności osobistej na rentę przysługuje wyłącznie właścicielowi nieruchomości obciążonej i to tylko w wypadku, gdy uprawniony z tytułu służebności osobistej dopuszcza się rażących uchybień przy wykonywaniu swego prawa”.

Zatem rodzice winni wskazać, że jeżeli synowej nie podoba się ich zamieszkiwanie w domu, może żądać zamiany prawa do zamieszkiwania na rentę. Przypuszczam, że tego rodzaju zamiana nie wchodzi w grę. Należy jednak wskazać, że jeżeli sama nie wystąpi do sądu o zamianę prawa, wówczas zawiadomiłbym policję o wykroczeniu lub znęcaniu się psychicznym nad Pani rodzicami. W opisanej sprawie możemy mieć bowiem do czynienia z nękaniem. Przepis art. 107 K.w. stanowi – kto w celu dokuczenia innej osobie złośliwie wprowadza ją w błąd lub w inny sposób złośliwie niepokoi, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 1500 złotych albo karze nagany.

We wyroku z 22 czerwca 1995 r., sygn. akt III KRN 44/95, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że: „Czyn stanowiący wykroczenie z art. 107 k.w. polega na działaniu kierunkowym – »w celu dokuczenia innej osobie«, a zatem należy ustalić, że po stronie sprawcy tego wykroczenia zachodzi złośliwość. Nawet samo stwierdzenie umyślności działania nie daje podstawy do przyjęcia odpowiedzialności za wykroczenie penalizowane tym przepisem”.

Pisze Pani, że „rodzice na starość przeżywają piekło”. Zasadnym jest więc podkreślenie, że możliwe jest nadto zakwalifikowania działania synowej jako znęcania się. O uznaniu za „znęcanie się” zachowania sprawiającego cierpienie psychiczne ofierze powinna decydować ocena obiektywna, a nie subiektywne odczucie pokrzywdzonego. Powszechnie przyjętym jest, iż za znęcanie się nie może być uznane zachowanie sprawcy, które nie powoduje u pokrzywdzonego poważnego cierpienia moralnego, ani w sytuacji, gdy między osobą oskarżoną a pokrzywdzoną dochodzi do wzajemnego „znęcania się”.

O uznaniu danego czynu za znęcanie się mają decydować przesłanki o charakterze obiektywnym, a nie subiektywne odczucia pokrzywdzonego. Na takie znaczenie tego znamienia wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 6 sierpnia 1996 r., sygn. WR 102/96, stwierdzając, że: „istota przestępstwa określonego w art. 184 § 1 [k.k. z 1969 r.; obecnie art. 207 § 1 k.k.] polega na jakościowo innym zachowaniu się sprawcy, aniżeli na zwyczajnym znieważeniu lub naruszeniu nietykalności osoby pokrzywdzonej. O uznaniu za »znęcanie się« zachowania sprawiającego ból fizyczny lub »dotkliwe cierpienia moralne ofiary« powinna decydować ocena obiektywna, a nie subiektywne odczucie pokrzywdzonej. Pewne jest to, że za »znęcanie się« w rozumieniu art. 184 § 1 [k.k. z 1969 r.; obecnie art. 207 § 1 k.k.] nie można uznać zachowania się sprawcy, które nie powoduje u ofiary »poważnego bólu fizycznego lub cierpienia moralnego«, ani sytuacji, gdy między osobą oskarżoną a pokrzywdzoną dochodzi do wzajemnego »znęcania się«. (...) Przez »znęcanie się« w rozumieniu art. 184 § 1 [k.k. z 1969 r.; obecnie art. 207 k.k.] należy rozumieć także umyślne zachowanie się sprawcy, które polega na intensywnym i dotkliwym naruszeniu nietykalności fizycznej lub zadawaniu cierpień moralnych osobie pokrzywdzonej w celu jej udręczenia, poniżenia lub dokuczenia albo wyrządzenia jej innej przykrości, bez względu na rodzaj pobudek”.

* LexPolonica, Piśmiennictwo: Praktyczne wyjaśnienia oraz wzory umów i pism, 2001-2006 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis – LexPolonica

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Rozszerzenie własność darowanego gospodarstwa rolnego na małżonka

Moi rodzice prowadzą gospodarstwo rolne i wkrótce chcą przejść na emeryturę. Ich wolą jest, aby pola uprawne przepisać w formie darowizny na mnie...

Podział gospodarstwa rolnego po śmierci właściciela

Niedawno zmarł brat, który posiadał gospodarstwo rolne. Był kawalerem, nie zostawił testamentu. Matka żyje, ma zapisane dożywocie. Kto dziedziczy po...

Gospodarstwo rolne otrzymane w spadku i problemy z uzyskaniem informacji o nim

Jestem spadkobiercą części majątku, czyli gospodarstwa. Sąd zobowiązał komornika do spisu majątku. Ten wezwał mnie do opłaty. Poinformowałam komornika,...

Dziedziczenie gospodarstwa rolnego przed 1990 r.

W roku 1980 zmarł mój dziadek. Pozostawił po sobie gospodarstwo rolne. Babcia zmarła przed nim. Mieli dwoje dzieci, które już nie żyją: wujka i moją...

Przyjęcie ziemi rolnej jako spłaty po rodzicach

Nie mam wykształcenia rolniczego. Czy mogę przejąć od brata część ziemi rolnej w ramach spłaty majątku po rodzicach? Brat był głównym spadkobiercą...

Wydzierżawienie gospodarstwa po śmierci męża

Po śmierci męża wydzierżawiłam gospodarstwo o powierzchni 4,1 ha. Dzierżawca w umowie zobowiązał się do płacenia czynszu w kwocie nie...

Warunki dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych

Mój brat zmarł w marcu 2016 roku. Pozostawił po sobie gospodarstwo rolne powyżej 1 ha. Nie miał żony ani dzieci. Jedyni spadkobiercy to moja siostra...

Czy mogę odwołać darowiznę gospodarstwa rolnego?

Przepisałam w darowiźnie gospodarstwo rolne na mojego syna i jego żonę, nie zastrzegłam żadnych zobowiązań. W małżeństwie nie pojawiły...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »