Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dziedziczenie gospodarstwa rolnego a bezdzietne małżeństwo

Michał Berliński • Opublikowane: 2020-08-21

Jesteśmy bezdzietnym małżeństwem prowadzącym gospodarstwo rolne. Mój mąż zmarł nagle 3 lata temu, nie zostawił testamentu. Przeprowadziłam postępowanie spadkowe dwa lata temu. W skład spadku wchodzi dom i gospodarstwo rolne 1,9 ha. Uprawnieni do dziedziczenia są: ja w 9/18 części, 2 siostry – każda po 3/18 części, 3 dzieci po zmarłym bracie, każdy po 1/18 części spadku. Po otrzymaniu wysokiego zadośćuczynienia przez wymienione osoby chcą się rzec tych części na moją rzecz. Nie jestem zameldowania w tym gospodarstwie, ale 22 lata pracowałam codziennie na nim i mieszkałam. Dojeżdżaliśmy z mężem do pracy w innych miastach. Czy po sporządzonym akcie notarialnym, z którego będzie wynikać, że jestem właścicielem całości, zostanę właścicielem? Czy obowiązuje prawo pierwokupu i właścicielem może zostać Krajowa Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, gdyż nie mam zameldowania w tym gospodarstwie?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Dziedziczenie gospodarstwa rolnego a bezdzietne małżeństwo

Wspólnie dziedziczone gospodarstwo rolne

Jesteście Państwo aktualnie współwłaścicielami nieruchomości, która to weszła w skład majątku poprzez nabycie spadku. Zgodnie z art. 1035 Kodeksu cywilnego do wspólności majątku spadkowego stosuje się przepisy współwłasności w częściach ułamkowych. Wobec tego, mając na uwadze art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego, dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy pomiędzy spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu, wydanego na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców.

Dział spadku – gospodarstwa rolnego

Jak Pani zapewne zdaje sobie sprawę, z umownym działem spadku mamy do czynienia w sytuacji, gdy pomiędzy Państwem a pozostałymi istniałaby nić porozumienia co do sposobu sprawowania władzy nad tym majątkiem. Jeśli takiej nie ma, pozostaje Państwu tylko wniosek do sądu o dział spadku i stosowne zarządzenia sądu w tym zakresie. Samo postępowanie będzie toczyło się w trybie nieprocesowym, w sądzie właściwym dla spadku. Wniosek o dział spadku powinien dotyczyć całego spadku. Wszystkie rzeczy, które wchodziły w skład spadku, muszą Państwo wykazać w tym wniosku. W tej sytuacji będzie to przede wszystkim nieruchomość, czyli to gospodarstwo – należy ją dokładnie określić i opisać. Jeśli chodzi o pozostałe formalności, to taki wniosek koniecznie składa się na piśmie, jako uczestników musicie Państwo wskazać innych spadkobierców.

Do celów dowodowych wystarczy akt własności nieruchomości lub odpis z księgi wieczystej i odpis postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Należy pamiętać również o dokonaniu opłaty wpisowej od wniosku – wynosi on 1000 zł, lecz można wnosić o zwolnienie od tej opłaty w części lub w całości. Dokonanie działu spadku wymaga ustalenia składu i wartości spadku. Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego wartość i skład spadku ustala sąd. We wniosku należy również wskazać wartość nieruchomości, wedle najlepszej wiedzy. Stan spadku, czyli to, co wchodziło w jego skład, ustala się według chwili otwarcia spadku, a więc chwili śmierci spadkodawcy, a wartość spadku według cen z chwili dokonania działu spadku, czyli cen aktualnie obowiązujących. Jeżeli uczestnicy zgodnie określą wartość przedmiotów wchodzących w skład spadku, sąd nie będzie ustalał wartości przedmiotów spadkowych. W przypadku sporu pomiędzy uczestnikami co do wartości poszczególnych przedmiotów spadkowych sąd powoła biegłego. Jednakże jeśli jest tak, jak Pani wskazuje – warto się dogadać i zawrzeć w tym zakresie porozumienie, bez udziału sądu. Tak jak po prostu szybciej, a może i taniej.

Dziedziczenie gospodarstwa rolnego

Teraz zatem przejdźmy do kwestii nr 2, czyli tego, że są to nieruchomości rolne.

Zgodnie z treścią art. 2a ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego:

„1. Nabywcą nieruchomości rolnej może być wyłącznie rolnik indywidualny, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli nabywana nieruchomość rolna albo jej część ma wejść w skład wspólności majątkowej małżeńskiej wystarczające jest, gdy rolnikiem indywidualnym jest jeden z małżonków.

2. Powierzchnia nabywanej nieruchomości rolnej wraz z powierzchnią nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rodzinnego nabywcy nie może przekraczać powierzchni 300 ha użytków rolnych ustalonej zgodnie z art. 5 ust. 2 i 3”.

Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż od 30 kwietnia 2016 roku nabywcami ziemi rolnej mogą być rolnicy indywidualni, kościoły, parki narodowe, jednostki samorządu oraz Skarb Państwa. Od razu należy wyjaśnić pojęcie „rolnik indywidualny”. Rolnikiem indywidualnym – w rozumieniu ustawy – jest osoba która posiada kwalifikacje rolnicze i nie więcej niż 300 ha, dodatkowo od 5 lat mieszka na terenie gminy, gdzie posiada działkę rolną i od pięciu lat samodzielnie na niej gospodaruje.

Na szczęście w przypadku zbycia takiej nieruchomości, czyli w tym przypadku również dokonania darowizny na rzecz osób bliskich — te ograniczenia nie występują.

Przekazanie części gospodarstwa wdowie bez dzieci

Kim są osoby bliskie? Zgodnie z ustawą „osobie bliskiej" – należy przez to rozumieć zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, małżonka, osoby przysposabiające i przysposobione oraz pasierbów;”

– zatem zarówno siostry, jak i dzieci rodzeństwa mogą Pani przekazać te nieruchomości bez ograniczeń prawnych. Agencja Rolna czy KOWR – Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa nie będzie miał tutaj prawa pierwokupu.

Teraz należy udać się do notariusza i umówić termin. Notariusz będzie potrzebował odpisu z księgi wieczystej, jeśli ta jest założona, a także wypisu z rejestru gruntów i budynków jeśli na nieruchomości są położone budynki. Dodatkowo ważnymi dokumentami te na podstawie , których nabyto te nieruchomości, czyli postanowienia spadkowe. Następnie potrzebne będą tylko dowody osobiste wszystkich Państwa i wspólna obecność u notariusza.

Oczywiście u notariusza spotkamy się z pewnymi kosztami. Maksymalna taksa zgodnie z rozporządzeniem wynosi:

„§ 3. [Wysokość maksymalnej stawki]Maksymalna stawka wynosi od wartości:

1) do 3000 zł – 100 zł;

2) powyżej 3000 zł do 10.000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł;

3) powyżej 10.000 zł do 30.000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10.000 zł;

4) powyżej 30.000 zł do 60.000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30.000 zł;

5) powyżej 60.000 zł do 1.000.000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60.000 zł;

6) powyżej 1.000.000 zł do 2.000.000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1.000.000 zł;

7) powyżej 2.000.000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2.000.000 zł, nie więcej jednak niż 10.000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn nie więcej niż 7500 zł”.

Dodatkowym kosztem będzie ewentualne założenie/zmiany w księgach wieczystych dla nieruchomości, które mogą wynieść około 200 zł. Notariusz może, ale nie musi pobrać również dodatkowe 200 zł – za złożenie tego wniosku do księgi wieczystej. Do czynności notarialnych należy również doliczyć 23% podatku VAT – którego notariusz nie może nie pobrać.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Podobne materiały

Jak darować grunty rolne żeby nie płacić podatku

Jak darować grunty rolne żeby nie płacić podatku

Rodzice chcieliby podarować mi grunty rolne w formie darowizny. Jak najkorzystniej to zrobić, żeby nie płacić podatku, i jaką wartość...

Gospodarstwo otrzymane od rodziców w zamian za emeryturę a roszczenia siostry

Gospodarstwo otrzymane od rodziców w zamian za emeryturę a roszczenia siostry

W roku 1979 rodzice przekazali mi gospodarstwo rolne o powierzchni 13 ha wraz z budynkami. Gospodarstwo zostało przekazane na podstawie umowy przekazania...

Zwolnienie z podatku za zasiedzenie gospodarstwa rolnego

Zwolnienie z podatku za zasiedzenie gospodarstwa rolnego

Mój ojciec ma 70 lat, zasiedział gospodarstwo rolne 10 ha po ojcu, 7 ha po bracie (las, ziemia orna, budynki). Sąd orzekł, że zasiedzenie po ojcu nastąpiło...

Dzierżawa gospodarstwa rolnego w celu skorzystania z renty KRUS

Dzierżawa gospodarstwa rolnego w celu skorzystania z renty KRUS

Mój brat zawarł umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego o powierzchni gruntów rolnych 12ha, ustalił, że dzierżawca w myśl art. 708 Kodeksu cywilnego...

Nabycie działki rolnej przez zasiedzenie

Nabycie działki rolnej przez zasiedzenie

Jestem właścicielem działki rolnej. Od około 20 lat nieodpłatnie, bez żadnej umowy udostępniam rolnikowi jej uprawę. Co roku płacę OC rolnicze...

Przepisanie domu na jedno z dzieci i dalsze prowadzenie gospodarstwa przez rodziców

Przepisanie domu na jedno z dzieci i dalsze prowadzenie gospodarstwa przez rodziców

Mój problem dotyczy przepisania domu na jedno z dzieci, czyli na mnie. Mój ojciec prowadzi gospodarstwo rolne. Posiada dom, którego połowa to pomieszczenie...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »