Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Co zrobić, by gospodarstwo rolne pozostało w rodzinie?

Michał Berliński • Opublikowane: 2019-12-27

Siostra mojej mamy wraz z mężem przejęła gospodarstwo rolne po swoich rodzicach, a moich dziadkach. Nie mają dzieci. Obecnie są w podeszłym wieku i wymagają opieki. Gdy wujek ukończył 60 lat, wydzierżawili ziemię sąsiadowi, aby otrzymać emeryturę. Ostatnio zaproponowali mnie (siostrzenicy), że przekażą gospodarstwo mnie lub moim dzieciom w zamian za opiekę. Ja ukończyłam 55 lat, pracuję zawodowo, a moi synowie, synowe oraz córka i zięć nie posiadają wykształcenia rolniczego i nie pracowali nigdy na gospodarstwie z wyjątkiem zięcia, który przed ślubem z moją córką pomagał jako nastolatek na gospodarstwie swoich rodziców. Co zrobić, by gospodarstwo rolne pozostało w rodzinie? Czy możemy (ja lub któreś z moich dzieci) przejąć gospodarstwo, czy są jakieś wymogi, które należy spełnić, np. wykształcenie rolnicze, czy zapłacimy podatek, a w moim przypadku (gdybym przejęła gospodarstwo), czy będzie to miało wpływ na prawa emerytalne, gdy ukończę 60 lat? Czy po przejęciu możemy wydzierżawić ziemię? Czy pozostała rodzina cioci i wujka może rościć w przyszłości prawa do gospodarstwa po ich śmierci?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Co zrobić, by gospodarstwo rolne pozostało w rodzinie?

Darowizna ziemi rolnej dla krewnych

Zaczniemy od darowizny z punktu widzenia formalno-prawnego. Jak rozumiem, chodzi o darowiznę od cioci, czyli w zasadzie bliskiej rodziny, lecz nie najbliższej. Nie ma tu znaczenia, czy darowizna dotyczy ruchomości, np. w postaci pojazdu, czy też nieruchomości, tak jak w Państwa przypadku działki rolnej. Z uwagi na to, iż jest to bliska rodzina, rodzeństwo rodziców należy ich zaliczyć do II grupy podatkowej. 

Do II grupy podatkowej zaliczamy:

  • zstępnych rodzeństwa (dzieci, wnuki, prawnuki rodzeństwa),

  • rodzeństwo rodziców,

  • zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki) i małżonków pasierbów,

  • małżonków rodzeństwa,

  • rodzeństwo małżonków,

  • małżonków rodzeństwa małżonków,

  • małżonków innych zstępnych (dzieci, wnuków, prawnuków).

Kwota wolna od podatku w tej grupie podatkowej to 7276 zł. Jeżeli obdarowany zalicza się do tej grupy podatkowej, podatek oblicza się od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę 7276 zł zgodnie z następującą skalą:

  • do kwoty 10 278 zł – podatek wynosi 7% podstawy opodatkowania,

  • od kwoty 10 278 zł do kwoty 20 556 zł – podatek wynosi 719 zł 50 gr i 9% od nadwyżki ponad 10 278 zł,

  • powyżej kwoty 20 556 zł – podatek wynosi 1.644 zł 50 gr i 12% od nadwyżki ponad 20 556 zł.

Z uwagi na fakt, iż mówimy o nieruchomości (gospodarstwo rolne), to notariusz dopełni za Państwa wszystkich koniecznych zgłoszeń w urzędzie skarbowym. To mamy omówione. Przejdźmy teraz do możliwości przekazania nieruchomości rolnej.

Nowe zasady obrotu nieruchomościami rolnymi

Zasady obrotu nieruchomościami rolnymi uległy znacznej zmianie w kwietniu 2016 roku. Owe zmiany niejako spowodowały zastój na rynku obrotu nieruchomościami rolnymi i wprowadziły spory chaos skutkujący znacznym spadkiem sprzedaży tych nieruchomości co również spowodowało zastój inwestycyjny. Na szczęście ustawodawca poszedł po przysłowiowy „rozum do głowy” i sprecyzował swoje regulacje w kolejnych nowelizacjach. Aktualnie, bez żadnych przeszkód można nabywać nieruchomości, w tym nieruchomości rolne o powierzchni nieprzekraczającej 1 ha. Nieruchomości o powierzchni większej również mogą stać się przedmiotem obrotu gospodarczego, lecz pod pewnymi warunkami.

Zgodnie z treścią art. 2a ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego: 

„1. Nabywcą nieruchomości rolnej może być wyłącznie rolnik indywidualny, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli nabywana nieruchomość rolna albo jej część ma wejść w skład wspólności majątkowej małżeńskiej wystarczające jest, gdy rolnikiem indywidualnym jest jeden z małżonków.

2. Powierzchnia nabywanej nieruchomości rolnej wraz z powierzchnią nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rodzinnego nabywcy nie może przekraczać powierzchni 300 ha użytków rolnych ustalonej zgodnie z art. 5 ust. 2 i 3”.

Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż od 30 kwietnia 2016 roku nabywcami ziemi rolnej mogą być rolnicy indywidualni, kościoły, parki narodowe, jednostki samorządu oraz Skarb Państwa. Od razu należy wyjaśnić pojęcie „rolnik indywidualny”. Rolnikiem indywidualnym – w rozumieniu ustawy – jest osoba która posiada kwalifikacje rolnicze i nie więcej niż 300 ha, dodatkowo od 5 lat mieszka na terenie gminy, gdzie posiada działkę rolną i od pięciu lat samodzielnie na niej gospodaruje. Nie znam powierzchni tej nieruchomości, ale jeśli jest ona do 1 ha, wskazać należy, że bez żadnych obaw będzie można przekazać  ją Państwu raz, że jest to nieruchomość o małej powierzchni, a dwa że przepisy ograniczające nie są stosowane do osób bliskich z rodziny. Zgodnie ze słowniczkiem ustawy przez  osobę bliską – należy  rozumieć zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, małżonka, osoby przysposabiające i przysposobione oraz pasierbów. Dlatego też bez obaw i żadnych wymagań dodatkowych takich jak wykształcenie możecie Państwo stać się właścicielami tej nieruchomości.

Podatek od darowizny gospodarstwa rolnego

Jeśli chodzi o podatek, to należy wskazać, że tak – w przypadku darowizny będzie on konieczny. Zgodnie ze stawkami wskazanymi powyżej. Otrzymanie takiej nieruchomości nie ma wpływu na Pani emeryturę, bo, jak rozumiem, chodzi o Pani emeryturę z KRUS-u. Odnośnie zaś ewentualnych roszczeń rodzeństwa należy wskazać, iż takowe mogą być możliwe. Przede wszystkim będzie chodzić o zachowek. Zachowek jest to część spadku należna osobom najbliższym zmarłego niezależnie od tego, kto został przez niego powołany do spadku w testamencie. W praktyce zachowek może być egzekwowany wtedy, gdy zmarły czyli rodzic pozostawił testament, w którym albo w ogóle pominął osoby najbliższe, albo zapisał im zbyt małą część majątku. Może to mieć miejsce również w sytuacji, gdy testamentu nie ma w ogóle. Problem zachowku nie istnieje, gdy osoby do niego uprawnione otrzymają w spadku po zmarłym lub w formie darowizny część majątku równą lub wyższą od tej, jaka należałaby się im z racji zachowku. Zgodnie z treścią art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego: „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Prawo do zachowku po śmierci krewnej

Mając na uwadze powyższe, dzieciom cioci, jej mężowi i jej rodzicom, przysługiwałoby prawo do zachowku, w wymiarze 1/2 tego, co by należało się im w przypadku dziedziczenia ustawowego (o ile oni wszyscy oczywiście żyją). W tym celu już po przeprowadzeniu postępowania spadkowego mogliby oni wytoczyć przeciwko Pani powództwo w sądzie, wykazując, że jest spadkobiercą ustawowym i żądać zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Wskazać należy, że zachowek można oczywiście zwiększyć lub zmniejszyć o te nakłady, które były czynione na wartość nieruchomości wspólnej, jeśli oczywiście ma on na to potwierdzenia. W postępowaniu sądowym w przypadku sporu co do tej wartości, to sąd będzie badał jej wartość najpewniej za pośrednictwem biegłego sądowego. Zgodnie z art. 1007 roszczenie o zachowek wygasa po pięciu latach od chwili ogłoszenia testamentu. Wskazać należy, że jeśli rodzice sporządzili testament, to termin pięciu lat należy liczyć od dnia jego ujawnienia, gdy testamentu nie ma to od dnia otwarcia spadku, a dzień ten jest zawsze dniem śmierci spadkodawcy. Aby uniknąć zachowku, należy otrzymać gospodarstwo w formie dożywocia. Dożywocie nie jest darowizną, a przekazaniem wraz z obowiązkiem utrzymania do końca życia. W tym przypadku rosną jedynie koszta notarialne. To wszystko musi Pani oczywiście przeliczyć.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Podobne materiały

Problem z przekazaniem udziałów gospodarstwa rolnego ze spadku

Problem z przekazaniem udziałów gospodarstwa rolnego ze spadku

Moja mama odziedziczyła 1/3 gospodarstwa rolnego (ok. 2 ha) po swoich rodzicach. Dziadek zmarł w 1992 r., natomiast babcia w 2004. W 2016...

Wykształcenie syna a nabycie gospodarstwa rolnego

Wykształcenie syna a nabycie gospodarstwa rolnego

Chcę darować gospodarstwo rolne synowi, czy syn musi mieć wykształcenie rolne, by mógł nabyć moje gospodarstwo? Posiada wyższe wykształcenie, ale nie...

Przekazanie gospodarstwa jako darowizna

Przekazanie gospodarstwa jako darowizna

Moja mama po śmierci swoich rodziców pozostała sama (wraz z rodzeństwem) na gospodarstwie rolnym. Rodzice mamy za swojego życia nie przekazali...

Dzierżawa i sprzedaż działek rolnych pod fotowoltaikę

Dzierżawa i sprzedaż działek rolnych pod fotowoltaikę

Wydzierżawiam na 29 lat lub sprzedaję dwie działki rolne pod fotowoltaikę. Dzierżawca załatwia zmiany w planie zagospodarowania przestrzennego...

Spłata rodzeństwa po przejęciu gospodarstwa rolnego

Spłata rodzeństwa po przejęciu gospodarstwa rolnego

Mam pytanie dotyczące spłaty rodzeństwa po przejęciu gospodarstwa rolnego przez naszego brata. Ojciec przepisał mu 8 lat temu całe gospodarstwo w zamian...

Otrzymanie gospodarstwa rolnego bez budynków - prawo do budynków przekazanych innej osobie

Otrzymanie gospodarstwa rolnego bez budynków - prawo do budynków przekazanych innej osobie

Mąż jest rolnikiem, opłaca KRUS. W 2006 r. otrzymał gospodarstwo rolne, co umożliwiło zbywcy uzyskanie renty strukturalnej. Jak się potem okazało, dom...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »